Bookmarks

Ντάνιελ Κέλμαν
Φήμη
Μτφ.: Κώστας Κοσμάς
Καστανιώτης, 2009

O γερμανός Ντάνιελ Κέλμαν αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση λογοτέχνη. Πριν δυο χρόνια κατέκτησε τον κόσμο του πνεύματος με το βαθυστόχαστο ‘’Η μέτρηση του κόσμου’’, ένα από τα καλύτερα – κατά τη γνώμη μου – βιβλία της δεκαετίας, που έγινε best seller και στη χώρα μας και μεταφράστηκε σε πολλές ξένες γλώσσες. Το 2008 κυκλοφόρησε το μικρότερου βεληνεκούς, αλλά εξίσου ευφυές ‘’Εγώ και ο Καμίνσκι’’, ενώ τώρα έχουμε την τύχη να κρατάμε στα χέρια μας το νέο του έργο ‘’Φήμη’’, ένα βιβλίο μόλις 160 σελίδων, η ανάγνωση του οποίου αποκαλύπτει ότι είναι στην πραγματικότητα πολύ μεγαλύτερο από το μέγεθός του.
Ο ίδιος ο συγγραφέας το ονομάζει ‘’μυθιστόρημα σε εννέα ιστορίες’’ και πράγματι υπάρχουν πρόσωπα που μπαινοβγαίνουν από τη μια ιστορία στην άλλη, κάνοντάς το κάπως δύσκολο να μιλήσεις για την καθεμία ξεχωριστά. Ο Λέο Ρίχτερ, ο συγγραφέας περίπλοκων διηγημάτων, που φοβάται τα αεροπλάνα και απεχθάνεται τους ανθρώπους, ο φανατικός μπλόγκερ που τον καταδιώκει για να τον πείσει να τον εντάξει σε μια από τις ιστορίες του και η Ελίζαμπετ, η ερωμένη του, που τρέμει στην ιδέα ότι μπορεί να καταλήξει ηρωίδα του, ο διάσημος ηθοποιός Ραλφ Τάνερ που ξαφνικά χάνει ανεξήγητα όλες του τις επαφές και όλα του τα προνόμια και ο ‘’κοινός θνητός’’ Έμπλινγκ που τα κερδίζει, εξίσου ανεξήγητα, μαζί μ’ έναν λανθασμένο αριθμό τηλεφώνου, η Μαρία Ρουμπινστάιν, που πηγαίνει στην Ασία στη θέση του Ρίχτερ για μια διάλεξη και βιώνει μια δυσάρεστη περιπέτεια και ο Μπλάνκος, ο συγγραφέας βιβλίων εσωτερισμού και αυτοβοήθειας, που αδυνατεί να βοηθήσει τον ίδιο του τον εαυτό, είναι μόνο μερικά από τα πρόσωπα που συγχρωτίζονται, διαλέγονται και αλληλεπιδρούν σε αυτό το πολυεπίπεδο και πλούσιο βιβλίο.
Η ‘’Φήμη’’ καταφέρνει να γοητεύσει και να ψυχαγωγήσει και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη, καθώς η ευρηματικότητα και το χιούμορ είναι εμφανείς σε κάθε της σελίδα – η ιστορία με τον μπλόγκερ είναι απλώς ξεκαρδιστική! -, μιλώντας ταυτόχρονα με ανάλαφρο τρόπο για μια σειρά πολύ σοβαρών θεμάτων (την αλήθεια και την πλάνη, την παράνοια του σύγχρονου κόσμου, τη διασημότητα και την ανάγκη απελευθέρωσης από αυτήν, την αγάπη και το θάνατο).
Ειδική μνεία αξίζει στην εξαιρετική δουλειά του μεταφραστή Κώστα Κοσμά, που ειδικά σε κάποιες ιστορίες (‘’Μια συμβολή στη συζήτηση’’) ξεπέρασε εαυτόν.

Μαρία Τσουκανά

Ίταλο Καλβίνο
Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης
Μετάφραση: Ανταίος Χρυσοστομίδης
Καστανιώτης, 2009

Ένα βιβλίο γραμμένο από έναν σύγχρονο κλασικό πριν από τριάντα σχεδόν χρόνια, επανεκδίδεται, αυτή τη φορά από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε αναθεωρημένη μετάφραση του Ανταίου Χρυσοστομίδη. Πυρήνας του έργου είναι η απόλαυση της ανάγνωσης και βασικό του όχημα η διακειμενικότητα. Ο Αναγνώστης και η Αναγνώστρια αναδεικνύονται σε βασικούς πρωταγωνιστές, γεγονός που αντικατοπτρίζει τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος της αφηγηματολογίας, κατά την περίοδο συγγραφής του έργου, από την προθετικότητα στην πρόσληψη.
Και πράγματι, το βιβλίο είναι γραμμένο με τρόπο που χαϊδεύει τρυφερά το ναρκισσισμό του αναγνώστη και αυξάνει το βαθμό συνενοχής του στην πράξη της συγγραφής. Πρόκειται για αφηγηματική οδύσσεια που συντίθεται από δέκα  εναρκτήρια κεφάλαια ετερόκλητων ιστοριών που δεν τελειώνουν ποτέ και αποτελούν την πρώτη ύλη μιας ερωτικής περιπέτειας, αλλά και την ίδια την ουσία της αναγνωστικής ερωτικής περιπέτειας. Μια ματιά στους τίτλους των κεφαλαίων δίνει την εντύπωση μιας ακόμα αφήγησης εντός της αφήγησης: Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης/ Έξω από τον οικισμό του Μάλμπορκ/ Σκύβοντας στην άκρη της απόκρημνης πλαγιάς/ Χωρίς το φόβο του ανέμου και του ιλίγγου/ Κοιτάζει χαμηλά εκεί όπου οι σκιές πυκνώνουν/ Σ’ ένα δίκτυο γραμμών που τέμνονται/ Πάνω σ’ ένα χαλί από φύλλα που φωτίζονται από το φεγγάρι/ Γύρω από ένα άδειο χαντάκι/ Ποια ιστορία εκεί κάτω περιμένει ένα τέλος;
Με τον τρόπο αυτό, ο συγγραφέας, φιλοτεχνώντας σε κάθε κεφάλαιο μια εντυπωσιακή μικρογραφία ενός διαφορετικού υφολογικά μυθιστορήματος, κατορθώνει να δημιουργήσει ένα στέρεο και συμπαγές ενιαίο μυθιστόρημα με τη μέθοδο της επικόλλησης, κατασκευάζοντας ένα δαιδαλώδη λαβύρινθο, χωρίς ωστόσο να αποθαρρύνει τον αναγνώστη να αναζητήσει την έξοδο· αντιθέτως, η διαρκής αίσθηση εκκρεμότητας και αναμονής, αλλά κυρίως η αναγνώριση του ίδιου του του εαυτού μέσα στις σελίδες του βιβλίου λειτουργούν προτρεπτικά ούτως ώστε να συνεχίσει την ανάγνωση μέχρι το τέλος.

Στέλλα Πεκιαρίδη