Bookmarks

της Δανάης Δάσκα, αναγνώστριας του Bookmarks

Μιλώντας σαν αναγνώστης και σαν άνθρωπος με μια μικρή σχετικά εμπλοκή με τον χώρο τόσο του βιβλίου όσο και του τύπου, ήθελα να μοιραστώ μαζί σας τις εξής σκέψεις:

Πρώτον από τη στιγμή που οποιοδήποτε έντυπο φιλοξενεί διαφημίσεις το αν διανέμεται δωρεάν ή αν πωλείται είναι απλά μια διαφορετική προσέγγιση μάρκετινγκ. Ακόμα και σε περιπτώσεις που ένα περιοδικό λειτουργεί με εθελοντές, δηλαδή έχει μόνο κέρδος αυτοσυντήρησης δεν τίθεται για μένα θέμα μεγαλύτερης ή μικρότερης ανεξαρτησίας. Η «ηθική» κοινώς κάθε εντύπου καθορίζεται από τις αξίες που θέτει το ίδιο και προσφέρει στους αναγνώστες του. Οπότε για μένα τα άρθρα της Καθημερινής θέτουν ένα εντελώς πλαστό ζήτημα.

Δεύτερον το θέμα της ανεξαρτησίας δεν κρίνεται μόνο στο οικονομικό πεδίο. Γιατί καταρχήν πρέπει να αναρωτηθούμε από τι θέλουμε να είμαστε ανεξάρτητοι, τόσο οι αρθρογράφοι όσο και οι αναγνώστες. Π.χ. ο Ριζοσπάστης είναι μια εφημερίδα χωρίς διαφημίσεις που ζει μόνο από τις συνδρομές των αναγνωστών της. Αλλά θα την χαρακτηρίζατε ανεξάρτητη;

Τρίτον, δανείζομαι το σχόλιο «μικρό χωριό» κι λέω το εξής: Την μεγαλύτερη «πληγή» στην ανεξαρτησία των απόψεων των εντύπων δεν την προκαλεί καν το κέρδος αλλά οι διαπροσωπικές σχέσεις. Πιο πολύ νιώθω ότι σε μια βιβλιοπαρουσίαση παίζει ρόλο το με ποιον πίνει ποτά ένας συγγραφέας ή ένας εκδότης παρά τα χρήματα κάτω από το τραπέζι. Κι αυτό δεν γίνεται απαραίτητα κακόβουλα, γίνεται κι επειδή απλώς συμβαίνει οι άνθρωποι που γράφουν με οποιονδήποτε τρόπο να συναντιούνται αργά ή γρήγορα και να δημιουργούν φιλίες, συμμαχίες ή και έχθρες. Δουλεύοντας σε εκδοτικό οίκο είδα να υπερισχύει φορές και το «είναι πατριωτάκι μου» ακόμα και εις βάρος του κέρδους. Αλλά στο μικρό χωριό που λέγεται Ελλάδα και στο ακόμα πιο μικρό που λέγεται «καλλιτεχνικό» lifestyle αυτό το φυσικό φαινόμενο γίνεται πολύ μεγάλη τροχοπέδη για την αξιοπιστία της ίδιας μας της σκέψης, πόσο μάλλον της αρθρογραφίας.

Τέταρτον η ποιότητα μιας κριτικής έχει τόσα πολλά προβλήματα να λύσει πριν φτάσουμε καν στο ερώτημα περί ανεξαρτησίας εντύπων. Κι εξηγούμαι: Αναρωτηθήκαμε ποτέ τι είναι ένα Δελτίο Τύπου; Τις περισσότερες φορές στέλνεται χωρίς καν το αντικείμενο που περιγράφει και δημοσιεύεται σχεδόν απαράλλακτο. Όχι γιατί κάποιος πληρώθηκε αλλά γιατί η βιβλιοπαρουσίαση είναι ανένοχη. Πλέον σε πολλά άρθρα παρουσιάζεται ανοικτά ένα βιβλίο το οποίο ο ίδιος ο αρθρογράφος «ανυπομονεί να διαβάσει». Κι αυτό από μόνο του δεν είναι κακό, είναι μια λίστα νέων που προσφέρεται στο κοινό της, αλλά εμπεριέχει ήδη μία κριτική (βλ. Δελτίο Τύπου) η οποία είναι όπως ξαναείπα ανένοχη.

Πέμπτον και κλείνω γιατί σας κούρασα. Η κριτική στην Ελλάδα είναι μια «τεχνική» που δεν έχουμε εκπαιδευτεί να κάνουμε. Όχι γιατί θέλει πτυχίο ούτε γιατί είμαστε ανίκανοι. Αλλά γιατί το να έχεις δει πολλές ταινίες ή πολλά θεατρικά ή να έχεις διαβάσει πολλά βιβλία (ή να έχεις πιει πολλά ποτά με ανθρώπους του χώρου) δεν σημαίνει ότι έχεις τη δυνατότητα να αναλύσεις το περιεχόμενο ενός έργου και να το κρίνεις. «Κρίνουμε» κι αναλαμβάνουμε να γράφουμε για αυτά που αγαπάμε, ενίοτε ούτε καν αυτό, απλά μας ανατίθεται. Μια καλή αρχή θα ήταν για μένα να διαβάσουμε πολλές κριτικές του εξωτερικού και να καταλάβουμε πως δομείται η επιχειρηματολογία μιας κριτικής, που αρχίζει και που σταματά το προσωπικό μας βίωμα μέσα σε μία κριτική, τι κοινωνικές ή ακόμα και χωροχρονικές παραμέτρους πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη κ.ο.κ. Στο τοπίο όπως είναι σήμερα βλέπω μόνο ή εκρήξεις ενθουσιασμού ή κόλαφους απαξίωσης. Ξέρω ότι σιχαινόμαστε τη λέξη κανόνες αλλά θα’ θελα να υπήρχαν κάποια πράγματα που κανένας δεν μπορεί να παραλείψει από μια κριτική που δημοσιεύει. Κι επίσης θα’ θελα να μαθαίνω περισσότερα για το πώς βλέπει ένας συγγραφέας, σκηνοθέτης, εικαστικός τον κόσμο παρά για το πώς τον βλέπει ο αρθρογράφος της κριτικής.
Πάντως η μάχη free press και υπόλοιπων εντύπων μεταφράζεται στον εντελώς εσωστρεφή διάλογο «εμένα με αγοράζουν, εσένα σε διαβάζουν γιατί σε βρήκαν στο μετρό» και στην απάντηση «εγώ είμαι νέος και ανεπηρέαστος, ενώ εσύ είσαι κατεστημένο». Κανένας από τους δύο ισχυρισμούς δεν νομίζω ότι ισχύει.

Ευχαριστώ για τον χρόνο σας.

του Μίμη Κωστήρη, ποιητή

ΛΕΞΕΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Τις αλληλουχίες
των κρυφών νοημάτων
αναζητά

Με σχήματα, αρμονικές σειρές
ακολουθίες και πρόσημα λέξεων
πράξεις ζωής να λύσει

Πως αφαιρείται
η έπαρση απ’ τον άνθρωπο

Ποια η ρίζα του πόνου
ή το τετράγωνο της χαράς

Κι’ ακόμα να αποδείξει
-πλην όμως επί ματαίω-
πως το ελάχιστον της ύπαρξης
δεν τείνει προς το μηδέν

από την ποιητική συλλογή
“Άγρυπνες Ώρες”
που κυκλοφορεί
στις Εκδόσεις Χαραμάδα