Bookmarks

Πωλ Όστερ
Η Μουσική του Πεπρωμένου
Μτφ.: Άρης Σφακιανάκης
Ζαχαρόπουλος, 1995

Δημοσιευμένο στην Αμερική το 1990, το μυθιστόρημα του Πωλ Όστερ εμφανίζει τον ίδιο σαγηνευτικό τρόπο γραφής και δεν αποκλίνει εμφανώς από τον βασικό άξονα της μυθιστορηματικής πλοκής που τον καθιέρωσε μετά την «Τριλογία της Νέας Υόρκης».
Έχοντας αναπάντεχα κληρονομήσει ένα χρηματικό ποσό, ο πυροσβέστης Τζόνι Νας, αποφασίζει να το σπαταλήσει ταξιδεύοντας. Εγκαταλείπει τη ζωή του στη Βοστώνη για να περιπλανηθεί στην αμερικανική ενδοχώρα προς άγρα νέων εμπειριών, χωρίς σαφή προορισμό και στόχο. Η τυχαία γνωριμία του με τον Τζακ Πόντσι, έναν νεαρό με εκρηκτική ιδιοσυγκρασία, θα τον οδηγήσει να διακινδυνεύσει τα πάντα στο τελευταίο χαρτί ενός παιχνιδιού πόκερ και θα τον καθηλώσει σ’ ένα λιβάδι της Πενσυλβάνια, όπου κατοικούν δυο εκκεντρικοί πλούσιοι, προσπαθώντας να ξαναχτίσει έναν πέτρινο τοίχο του δέκατου πέμπτου αιώνα.
Αριστοτεχνικά δομημένο, ενταγμένο στο ίδιο κλίμα του ιδιότυπου ρεαλισμού που αποκαλύπτει έναν κόσμο κυβερνημένο από το τυχαίο και χαρακτηρίζει όλα τα βιβλία του, στη «Μουσική του Πεπρωμένου» ο Όστερ προχωρά λίγο περισσότερο από την ανατροπή των δεδομένων που οδηγεί τον ήρωα να ανατέμνει διαρκώς μέσω των συμπτώσεων τα βασικά χαρακτηριστικά του εαυτού του, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα που να χρειάζεται πολλές φορές να τον επανεφεύρει.
Το παράλογο του εγχειρήματος του χτισίματος του πύργου και η αποκοπή του από τον έξω κόσμο αντιμετωπίζονται με στωικότητα από τον Νας που μάχεται με όπλο του την πίστη του για την απονομή δικαιοσύνης σ’ ένα περιβάλλον τιμωρίας και σκλαβιάς.
Μια ευφυέστατη αλληγορία σχετικά με το παράλογο, το οξυδερκές σχόλιο ενός μάστορα της αφήγησης πάνω στη ματαιότητα ενός κόσμου που ακριβώς επειδή στερείται νοήματος επιτρέπει την αποθέωση του χαρακτήρα του ενός μέσα στην έρημη, απάνθρωπη μοναξιά των πολλών.

Αλέξης Καυγάς

Τζον Μπανβίλ
Η θάλασσα
Μτφ.: Τόνια Κοβαλένκο
Καστανιώτης, 2005

Η τιμημένη με Booker “Θάλασσα” του Τζων Μπάνβιλ αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία που γράφτηκαν τα τελευταία χρόνια και αποδεικνύει έμπρακτα
πως οι Ιρλανδοί είναι γεννημένοι να αφηγούνται ιστορίες και μάλιστα με τον πιο σαγηνευτικό τρόπο.
Η ιστορία του έργου απλή: ο ήρωάς μας, ο Μαξ Μόρντεν, επιστρέφει στο χωριό που έζησε τα καλοκαίρια των παιδικών του χρόνων, για να αντιμετωπίσει τα φαντάσματα του παρελθόντος και να ξεπεράσει την πρόσφατη απώλεια της συζύγου του. Η καταβύθιση στα άδυτα της μνήμης είναι οδυνηρή, καθώς βήμα-βήμα αποκαλύπτονται πληγές και ξεχασμένα τραύματα, που απαρχή τους έχουν την εποχή της πρώτης γνωριμίας του ήρωα με την οικογένεια Γκρέης και τον έρωτα του στην αρχή με την μητέρα και ύστερα με την κόρη της οικογένειας συγγραφέας κρατά καλά κρυμμένα μυστικά που αποκαλύπτονται μόνο στις τελευταίες σελίδες, θυμίζοντας τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται στα αστυνομικά μυθιστορήματα.
Η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη, όπως θα ταίριαζε σε μια ψυχογραφία, και γίνεται σε δύο χρόνους, στο παρελθόν των παιδικών χρόνων του Μαξ Μορντεν και στο ζοφερό παρόν της μοναξιάς, της απώλειας και του θανάτου που ελλοχεύει παντού. Ουσιαστικός πρωταγωνιστής του βιβλίου δεν είναι ο γηραιός Μαξ Μόρντεν, αλλά η ίδια η μνήμη που εδώ παρομοιάζεται με άγρια και τρικυμισμένη θάλασσα.
Ο γεμάτος εσωτερικότητα τρόπος αφήγησης που επικεντρώνεται στις σκέψεις και τις αναμνήσεις του ήρωα και η σχεδόν παντελής απουσία δράσης, τουλάχιστον στο αφηγηματικό παρόν, δείχνουν τις σαφείς επιρροές που έχουν ασκήσει στον Τζων Μπάνβιλ ο ομότεχνός του Ιρλανδός Τζέημς Τζόυς και ο Μαρσέλ Προυστ της “Αναζήτησης του χαμένου χρόνου”. Επίσης, το έργο βρίθει διακειμενικών αναφορών σε έργα τέχνης, όπως πίνακες το Βέρμεερ, που κάνουν την αφήγηση ιδιαίτερα γοητευτική.
Όλα τα παραπάνω δεν καθιστούν την θάλασσα εύκολο ανάγνωσμα. Το έργο απαιτεί από τον αναγνώστη υπομονή και αφοσίωση, καθώς μπορεί λόγω των αργών ρυθμών του να γίνει κουραστικό. Όμως η γεμάτη ακρίβεια και δεξιοτεχνία γλώσσα του Μπάνβιλ, καθώς και ο απολαυστικός τρόπος γραφής του ανταμείβουν εν τέλει τον αναγνώστη.

Μαρία Παπαδημητρίου

Thomas Bernhard
Ξύλευση – ένας ερεθισμός
Μτφ. Βασίλης Τομανάς
Εξάντας, 1997

O Thomas Bernhard είναι από τους συγγραφείς που αγαπώ. Η «Διόρθωση» θα είναι πάντα σκαλωμένη στη μνήμη μου. Τα δικά του βιβλία, η αντιφατική ζωή και προσωπικότητά του πάντα ήταν ένα αίνιγμα κάπως δυσεπίλυτο και τελικά τόσο οικείο που δεν υπήρχε επιστροφή. Έτσι και με την «Ξύλευση», μια νουβέλα, στατική κι όμως εντελώς ξεσηκωτική. Η πλοκή του έργου διαδραματίζεται όλη σε ένα καλλιτεχνικό δείπνο. Ο αφηγητής και πρωταγωνιστής κάθεται σε μια μπερζέρα κι αναλογίζεται το μίσος του για τον καλλιτεχνικό κόσμο γύρω του, την αυθεντικότητα μιας πρόσφατα αυτόχειρος φίλης του, που ποτέ δεν κατάφερε να γίνει μεγάλη καλλιτέχνις, την αποστροφή του για το δήθεν που τον περιτριγυρίζει. Η βραδιά κρατά  σε μάκρος γιατί περιμένουν έναν ηθοποιό, τιμώμενο πρόσωπο του δείπνου να τελειώσει με την παράσταση της Αγριόπαπιας.
Το βιβλίο με τον γνωστό μονότονο, αλλά και υποβλητικό τρόπο του Αυστριακού συγγραφέα φέρνει στο τέλος τον αφηγητή σε ένα τρελό δρόμο μέσα στη Βιέννη, όπου συνειδητοποιεί πως αγαπά να μισεί την πόλη του κι αγαπά να μισεί τους ανθρώπους του. Αλλά τελικά είναι ένα με αυτούς, τους ανήκει και του ανήκουν.
Η κατάδυση στην ανθρώπινη ψυχή είναι δύσκολη τέχνη. Μπορεί στιγμές στιγμές να γίνει βαρετή ή  αφόρητη. Στην πρώτη περίπτωση συζητάμε για ένα μέτριο καλλιτεχνικά βιβλίο, στη δεύτερη για ένα αριστούργημα. Γιατί το να μετουσιώσεις την απόγνωση που νιώθουμε μπροστά στα άλυτα φιλοσοφικά ερωτήματα σε τέχνη που μιλά βαθιά και ανθρώπινα, είναι τελικά ένας σκοπός ανώτερος μεν, ουσιαστικά πάντα άυλος και ανέφικτος, δε.

Κατερίνα Μαλακατέ

Λένος Χρηστίδης
Λοστρέ
Καστανιώτης, 2003

Καταρχάς είναι πολύ δύσκολο να περιγράψει κανείς τη γραφή του πολυγραφότατου Χρηστίδη, αν δεν έχει διαβάσει κάτι από τον ίδιο. Προσωπικό χιούμορ, ιδιαίτερα μαύρο, κυκλοθυμικό, πάνω σε μια γραφή αυτόματη. Το αποτέλεσμα; Αφηγηματική δεινότητα πολυβόλου.
Το “Λοστρέ” μας μεταφέρει στην επαρχιακή πόλη Γ. και σ’ ένα παρεάκι, αποτελούμενο από δύο «διαφορετικούς» φαντάρους, δύο αιώνιους φοιτητές και δύο ντόπιους που θέλουν να ξεφύγουν από την αρρώστια της ελληνικής επαρχίας. Μίγμα εκρηκτικό και ιδανική βάση για το συγγραφέα να ξεχυθεί σαν ορμητικός χείμαρρος και να παρασύρει τα πάντα. Τη βλακεία και την παράνοια του στρατού, την υποκρισία της ελληνικής επαρχίας, και όλους αυτούς που ισοπεδώνουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο την καθημερινότητα μας. Άλλη γλώσσα, φοβερό χιούμορ, χωρίς κλισέ και σοβαροφάνειες, δεν υπακούει σε κανένα συγγραφικό κανόνα και σίγουρα δεν θέλει να χαρακτηριστεί «σοβαρός» λογοτέχνης.
Το τέλος της ιστορίας είναι μια κάθαρση για όλους και μια επιστροφή σε μια πραγματικότητα ανεπαίσθητα καλύτερη. Ποδανά πάντα.

Δημήτρης Γκιούλος

Cynthia Freeland
Μα είναι αυτό τέχνη;
Μτφ.: Μάντυ Αλμπάνη
Πλέθρον, 2005

Είναι δυνατόν να διαβάσεις ένα βιβλίο θεωρίας και κριτικής της σύγχρονης τέχνης σε λίγες ώρες; Η απάντηση είναι ναι. Και όχι απλώς είναι δυνατόν να το διαβάσεις αλλά επιπλέον να το κατανοήσεις και, κυρίως, να το απολαύσεις. Το κύριο χαρακτηριστικό που κάνει το βιβλίο να ξεχωρίζει από άλλα συναφούς θεματικής είναι η πληθώρα παραδειγμάτων που επιστρατεύει η συγγραφέας καθιστώντας έτσι σαφείς έννοιες που πρωτύτερα ίσως να φάνταζαν εξαιρετικά κρυπτογραφημένες. Διλήμματα αισθητικής, ο αιμοδιψής χαρακτήρας της  τέχνης, αυθεντικότητα, η σχέση του φύλου με την τέχνη είναι ορισμένα μόνο από τα ζητήματα που περιλαμβάνονται στη μελέτη της Freeland στην οποία χωράνε μεταξύ άλλων οι κήποι των Βερσαλλιών, τα Guerilla Girls, ο Βαν Γκογκ και παραγωγές πολυμεσικής τέχνης.

Στέλλα Πεκιαρίδη

Ζοζέ Σαραμάγκου
Όλα τα ονόματα
Καστανιώτης, 1999

Ο Ζοζέ είναι ένας μεσήλικας υπάλληλος ληξιαρχείου. Την πληκτική καθημερινότητα του έρχεται να διακόψει το πιστοποιητικό γέννησης μιας άγνωστης γυναίκας που πέφτει τυχαία στα χέρια του. Ο ήρωας θα προσπαθήσει να μάθει όσα μπορεί περισσότερα για τη ζωή αυτής της γυναίκας. Μέχρι που είναι ικανός να φτάσει  για να πάρει τις πληροφορίες που θέλει;
Η  προσπάθεια του Ζοζέ να ξεφύγει από τη μίζερη ζωή του είναι συνάμα η ανάγκη του να επικοινωνήσει. Σε λίγα βιβλία έχει αποτυπωθεί τόσο χαρακτηριστικά η ανθρώπινη μοναξιά. Ο Ζοζέ περιστοιχίζεται από άψυχα έγγραφα ανθρώπων για τους οποίους δεν ξέρει τίποτε άλλο πέρα απ’ το όνομα τους. Η γραφή του Σαραμάγκου είναι ποτισμένη με πικρία – τελικά το μόνο που αποδεικνύει «επίσημα» την ύπαρξη μας σε τούτο τον κόσμο είναι δύο χαρτιά, ένα πιστοποιητικό γέννησης και ένα θανάτου. Η ζωή μας, τα συναισθήματα μας, όσα πράξαμε, μένουν μόνο στη μνήμη κάποιων ανθρώπων, που και αυτοί μια μέρα θα χαθούν.

Ευαγγελία Σολωμού

Λένα Κιτσοπούλου
Νυχτερίδες
Κέδρος, 2006

Οι Νυχτερίδες είναι ένα κοπάδι από 12 διηγήματα. Με αφοπλιστικό ρεαλισμό, καλοδουλεμένες σκηνές και γλώσσα λιτή και ουσιαστική η Λ. Κιτσοπούλου τις στέλνει να στοιχειώσουν το μυαλό του αναγνώστη καθώς τον καλούν να αναμετρηθεί με ενδόμυχες και ανομολόγητες σκέψεις και να έρθει αντιμέτωπος με τον χειρότερο και τον καλύτερο ταυτόχρονα εαυτό του.
Πάσης λογής πλάσματα με εμμονές, κρίσεις ταυτότητας, βίαιη συμπεριφορά, οργή και απόγνωση παρελαύνουν σ’ ένα κατασκότεινο αφηγηματικό σύμπαν όπου η πορεία και η εξέλιξη της κάθε ιστορίας είναι πάντοτε αιφνιδιαστική. Η πρεζού πουλάει το παιδί της στους γύφτους. Το 13χρονο μυείται εν μια νυκτί στα μυστικά του σεξ και των ναρκωτικών. Ο παντρεμένος με τον αποτυχημένο γάμο αποτυγχάνει ακόμη και να αποδράσει από αυτόν. Ο οικόσιτος γάτος γίνεται μάρτυρας της σεξουαλικής κακοποίησης ενός κοριτσιού. Ο αυτόχειρας χαπακώνεται ήρεμα πριν έρθουν οι καλεσμένοι του. Ο πατέρας ταΐζει το γιο του μέχρι θανάτου. Το ζευγάρι εκδίδει την κόρη. Κάποιος που φοβάται το θάνατο πεθαίνει καταπίνοντας κατά λάθος ένα κουμπί. Η μάνα πνίγει το παιδί της στη λεκάνη της τουαλέτας. Ο αστυνομικός νιώθει ερωτική διέγερση για τη μικρή του αδελφή.
Η φαντασία της συγγραφέα γεννά θανάσιμα και μη αμαρτήματα με τρόπο σοκαριστικό και γοητευτικό συνάμα στοχεύοντας στο ηδονοβλεπτικό και αιμοδιψές ένστικτο του αναγνώστη. Υπερβολή και αληθοφάνεια, απαισιοδοξία, ειρωνεία, τρυφερότητα και πικρό χιούμορ αναμειγνύονται αριστοτεχνικά παρακινώντας τον στο γύρισμα μιας ακόμα σελίδας. Η συλλογή αποτελεί το πρώτο συγγραφικό έργο της –ηθοποιού- Λ. Κιτσοπούλου και της χάρισε το βραβείο καλύτερης πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού Διαβάζω για το 2007. Το βραβείο από μόνο του ίσως να μη λέει πολλά, το βιβλίο ωστόσο λέει οπωσδήποτε περισσότερα.

Στέλλα Πεκιαρίδη

Ίντρις Σαχ
Η μαγεία των Σούφι: Οι Γνωστικοί, οι Σοφοί και οι Μωρόσοφοι
Πτερόεσσα, 2006

Η Μαγεία των Σούφι, μας ταξιδεύει με τις διδακτικές ιστορίες που περιέχει στα μυστικά μονοπάτια του σουφισμού. Με την επιμέλεια της Μαρίας Αραποστάθη, βοηθάει τον αναγνώστη που δεν έχει προηγούμενη εμπειρία στη μελέτη του Ισλάμ και των Σούφι, να κατανοήσει κάποιες βασικές αρχές και για τα δύο.
Με πλήρη σχεδιαγράμματα και χάρτη των περιοχών που αναπτύχθηκε ο Σουφισμός, μας προετοιμάζει για τις ιστορίες που θα ακολουθήσουν. Ιστορίες, οι οποίες στην αρχή φαίνονται απλοϊκές ενώ στην ουσία κρύβουν μεγάλο διδακτικό περιεχόμενο.
Ακόμα και εκείνοι που δεν έχουν ασχοληθεί ποτέ με το μυστικισμό στο Ισλάμ, θα μαγευτούν τόσο από τις αρχαίες ιστορίες που μεταφέρει ο Ίντρις Σαχ, όσο και από την εξαιρετική επιμέλεια του βιβλίου, όπου δίνονται όλες οι απαραίτητες πληροφορίες που χρειάζεται να ξέρουμε για να εγκλιματιστούμε στο σουφισμό.

Μαρία Γεωργοπούλου