Bookmarks

από τον Δημήτρη Σαρρή

η έρευνα της εκπαίδευσης, η εκπαίδευση της έρευνας

ΠΡΟ-ΛΟΓΟΣ

Η έρευνα μπορεί να είναι κουλτούρα (μια «ερευνητική κουλτούρα»), που επιδρά στην καθημερινότητά μας και όχι μόνο στους εργασιακούς επιστημονικούς χώρους. Η κουλτούρα αυτή σχετίζεται με την μεθοδική ανάλυση και κατανόηση των πραγμάτων. Μπορεί να γίνεται σε διάφορες κλίμακες και ποικίλα πεδία. Ερευνώντας, δεν «τελματώνουμε» μπροστά σε κανένα πρόβλημα, αλλά κι αν αυτό συμβεί, έχουμε καλύτερη γνώση του προβλήματος, το απομυθοποιούμε, το γνωρίζουμε και τελικά το «νικούμε». Η «ερευνητική κουλτούρα» αρμόζει σε όλες τις ηλικίες, είναι μοναδική οδός μάθησης και ιδανική γεννήτρια δημιουργικότητας. Πόσο επίκαιρα είναι όλα αυτά; Κι όμως, ειδικότερα στην εκπαίδευση, η έρευνα προσφέρει τόσο μεγάλη δυναμική, ώστε όλο και περισσότερο να γίνεται λόγος για «τον εκπαιδευτικό ως ερευνητή». Το εκπαιδευτήριο γίνεται δικαιωματικά ερευνητήριο, ένα «πολυδύναμο κέντρο» όπως αποκαλείται, δημιουργίας, παιδείας, κουλτούρας, έρευνας. Οι αποδεκτές διδακτικές μέθοδοι των ημερών μας θεωρούν τον μαθητή έναν μικρό ερευνητή και την εκπαιδευτική διαδικασία «ανακαλυπτική». Από τον κόσμο της «κουλτούρας» αυτής, που δημιουργεί μια «εκπαίδευση της έρευνας», το βιβλιόφωνο «συνθέτει» αυτή την εβδομάδα τρεις εκδόσεις σχετικές με την «έρευνα της εκπαίδευσης», η κάθε μία με τον τρόπο της.
Η «εκπαιδευτική έρευνα» των Verma – Mallick αγγίζει μεγάλο εύρος σχετικών θεμάτων, με προσιτό λόγο, ώστε να γίνεται τελικά ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα για τον εκπαιδευτικό που θέλει να μετα-μορφώσει το έργο του. «Οι επαναστάσεις του Πανεπιστημίου» του Renaut δίνουν μια πολύ ολοκληρωμένη εικόνα του θεσμικού ερευνητικού χώρου της εκπαίδευσης, με αναφορές από πολλούς τόπους και πολλές εποχές. Η έρευνα των «Τεκμηρίων Ιστορίας» με επίκεντρο τη Μουσική, του Σταύρου, συνιστούν μια μοναδική στο είδος της τεκμηριωμένη έρευνα, νευραλγικής σημασίας για έναν τομέα με μεγάλες ανάγκες σε ιστορική έρευνα και κριτική θεώρηση, στο χώρο της εκπαίδευσης. Κάθε έκδοση εμφορείται από ερευνητική κουλτούρα, εστιασμένη στην εκπαίδευση, με το δικό της τρόπο, με τη δική της συνεισφορά. Τις ιδιαιτερότητες αυτές περιγράφουμε παρακάτω.

Θεωρητικές προσεγγίσεις και Τεχνικές
Gajendra K. Verma – Kanka Mallick
Μετάφραση: Γρίβα Έλενα
Εκδόσεις: Τυπωθήτω

Η Έρευνα ως πρακτική περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος μεθοδολογιών και τεχνικών, ώστε να καλύπτει όλες τις πτυχές της πραγματικότητάς μας. Έτσι ακόμη και όταν εστιάζει κανείς ειδικά στο χώρο της εκπαίδευσης, το εύρος αυτό δεν είναι μικρό. Γι’ αυτό και στην εργασία των Verma και Mallick, ο αναγνώστης θα συναντήσει πληθώρα τεχνικών και μεθοδολογικών στοιχείων, αλλά και σχετικών ζητημάτων, που όμως οργανώνονται αποτελεσματικά, σε εννιά ενότητες, με την συνεκτική συλλογιστική των συγγραφέων. Ο αναγνώστης μπορεί να ακολουθήσει τη σειρά αυτή, αλλά και να ανατρέξει αποσπασματικά στο κομμάτι που κάθε φορά τον ενδιαφέρει (μάλιστα, κάθε κεφάλαιο φέρει τη βιβλιογραφία του στο τέλος του). Τα τέσσερα πρώτα κεφάλαια είναι γενικά και εισαγωγικά: μια «εισαγωγή στην έρευνα», μια «χαρτογράφηση του χώρου» της εκπαιδευτικής έρευνας,  ένα κεφάλαιο ακόμη για τη «φύση και διαδικασία» της και μια «σύντομη ιστορική αναφορά». Ακολουθούν τέσσερα κεφάλαια παράθεσης εργαλείων και μεθοδολογιών: «Προσεγγίσεις», εστιασμένες στην ιστορική, την περιγραφική και την πειραματική μέθοδο, τα «ερευνητικά εργαλεία» (ανάλυση περιεχομένου, μελέτη περίπτωσης, επισκοπήσεις, ερωτηματολόγια, συνεντεύξεις, τεχνικές παρατήρησης και άλλες τεχνικές), ο «σχεδιασμός» και οι «στατιστικές έννοιες». Το τελευταίο κεφάλαιο περιλαμβάνει τις θεματικές: «ο εκπαιδευτικός ως ερευνητής», αλλά και τη σχέση του με την «ερευνητική κοινότητα» και «η αξία της ενδοσχολικής έρευνας». Έτσι ολοκληρώνεται το κεφαλαιώδες, πολυσχιδές και τόσο εποικοδομητικό «αφήγημα» της έρευνας με πρωταγωνιστή τον εκπαιδευτικό.

Η διδασκαλία της Μουσικής στα Δημοτικά Σχολεία και Νηπιαγωγεία της Ελλάδας (1830-2007): Τεκμήρια Ιστορίας
Γιάννης Σταύρου
Εκδόσεις: Gutenberg

Με την εργασία αυτή του Γιάννη Σταύρου, προστίθεται στην σχετική βιβλιογραφία ένα ανεξερεύνητο και σημαντικό σώμα τεκμηρίων, οργανωμένων και παρουσιασμένων με πολύ αποτελεσματικό ειρμό. Οι λόγοι που κάνουν σημαντικό το έργο αυτό δε σχετίζονται μόνο με τις ανάγκες για αρχειακή έρευνα, που όσο κι αν αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια μοιάζει πάντα μεγάλης προτεραιότητας στην χώρο της εκπαίδευσής μας. Είναι λόγοι που σχετίζονται με την αναγκαιότητα να γνωρίζουμε το ιστορικό παρελθόν της εκπαίδευσης, τις συνθήκες που προηγήθηκαν, ώστε να διαχειριστούμε το παρόν και να οραματιστούμε το μέλλον. Το μεγάλο χρονολογικό εύρος της έρευνας καλύπτεται με επάρκεια, ενώ τα κριτήρια επιλογής των τεκμηρίων διατηρούν το πολύτιμο αυτό υλικό σε μέγεθος ικανό να χωρέσει σε έναν χρηστικό τόμο. Η θεματολογία της Μουσικής που χαρακτηρίζει το βιβλίο το καθιστά μοναδικό και πολύτιμο εργαλείο για τους εκπαιδευτικούς που τη διδάσκουν. Όμως τόσο η φύση του παρελθόντος εκπαιδευτικού συστήματος όσο και το πολύπλευρο και ευρηματικό κείμενό του, κάνουν το βιβλίο ένα κομβικής σημασίας εγχειρίδιο για όλους τους εκπαιδευτικούς και ειδικότερα της πρώτης βαθμίδας, που θέλουν να αξιοποιήσουν την ιστορική εμπειρία. Το πρώτο μέρος περιλαμβάνει έξι κεφάλαια: Ένα για «το νομοθετικό πλαίσιο για τη διδασκαλία της Μουσικής» με αναφορές στα αναλυτικά προγράμματα, ένα για την «εκπαίδευση των εκπαιδευτικών» στους διάφορους τύπους εκπαιδευτηρίων, ένα για τα «βιβλία για το μάθημα της Μουσικής στο σχολείο» είτε είναι εκδόσεις του υπουργείου είτε ειδικές συλλογές τραγουδιών, ένα στο οποίο αναφέρονται  «μέθοδοι και μέσα διδασκαλίας της μουσικής» και στο Δημοτικό Σχολείο και στο Νηπιαγωγείο, και ολοκληρώνεται με ένα κεφάλαιο που αναφέρεται στο «κοινωνικο-πολιτισμικό πλαίσιο» και τη «διδασκαλία της μουσικής στην πράξη» και ένα με «διαπιστώσεις – συμπεράσματα». Ακολουθεί το δεύτερο μέρος, με έναν μεγάλο αριθμό τεκμηρίων (185), όλα επιλεγμένα με βάσει το ενδιαφέρον τους και το πόσο «δυσεύρετες» είναι οι πρωτότυπες πηγές. Τόσο το θέμα της Μουσικής στην εκπαίδευση, με τις ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει αυτή η «τέχνη και επιστήμη», όσο και ο παραγωγικός λόγος και η κριτική ματιά του συγγραφέα, συνοδευόμενες από σημαντικά πρωτότυπα τεκμήρια, δίνουν στον αναγνώστη τη διπλή δυνατότητα, μελετώντας το βιβλίο αυτό να διευρύνει τις γνωστικές του υποδομές με πηγές που έρχονται από το παρελθόν και να δημιουργήσει το μέλλον σε στέρεες, από κάθε άποψη, θεωρητική και πρακτική, βάσεις.

Οι επαναστάσεις του Πανεπιστημίου Δοκίμιο για τη νεωτερικότητα της Παιδείας
Alain Renaut
Μετάφραση: Γιώργος Σταμέλος, Κώστας Καρανάτσης
Εκδόσεις: Gutenberg

Ο θεσμός με την μακραίωνη ιστορία στην Ευρώπη και τη σχετικά νεώτερη ζωή στην Ελλάδα, το Πανεπιστήμιο, μέσα στο χρόνο και το χώρο, «υπό το πρίσμα της Φιλοσοφίας», είναι το αντικείμενο του βιβλίου που μας καταθέτει ο Alain Renaut. Δομείται σε τέσσερα κεφάλαια, ένα για την «επινόηση των Πανεπιστημίων», με αναφορές στο μεσαίωνα και – μεταξύ άλλων – τη Γαλλία του 13ου αιώνα, ένα εστιασμένο στο Πανεπιστήμιο στη Γερμανία, ένα με τίτλο «Ο ρεπουμπλικανικός ελιτισμός», εστιασμένο στη Γαλλία, και ένα τέταρτο με τον ερωτηματικό τίτλο «Παιδεία ή Επαγγελματοποίηση;». Αυτά περιστοιχίζονται από μια εκτενή εισαγωγή με κριτικές σκέψεις για το «ζήτημα των Πανεπιστημίων» και από την καταληκτική ενότητα «Προοπτικές», με θεματικές που προεκτείνουν τον σύγχρονο προβληματισμό. Ο στοχασμός που προτείνεται βασισμένος στις παρελθούσες του βάσεις, μας οδηγεί στον προβληματισμό για το μέλλον του Πανεπιστημίου. Ποια η σχέση του με την παιδεία; Ποιος ο ρόλος του στη γνώση, την έρευνα, την κατάρτιση; Ποιες φάσεις σηματοδοτούν την πορεία του; Πως διαμορφώνεται στα πλαίσια της νεωτερικότητας; Επίσης, εκτός από τους θεωρητικούς αυτούς προβληματισμούς, πως έχουν διαμορφωθεί πρακτικά τα Πανεπιστήμια στις δομές και τις μορφές τους σε όλο τον κόσμο; Το βιβλίο διαβάζεται ευχάριστα και η τεκμηρίωση των ιστορικών γεγονότων παρατίθεται κριτικά, γλαφυρά, δίνοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα για το περιβάλλον δράσης όλων όσων μετέχουν της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

από τον Δημήτρη Σαρρή

ήχος, αντικείμενο, σώμα, σε έκθεση και… πρόσληψη

Οι τρεις εκδόσεις που συνθέτουν το «Βιβλιόφωνο» αυτής της εβδομάδας σχετίζονται με κάποιας μορφής «έκθεση», που αντιστοιχεί με τη σειρά της σε κάποιας μορφής «πρόσληψη» από το κοινό. Το βιβλίο για την «απόλαυση της μουσικής» αφορά την ακρόαση των μουσικών έργων της Δύσης. Πως η πρόσληψή τους γίνεται «απόλαυση»; Το «φανταστικό μουσείο» εκθέτει τα αντικείμενα του πολιτισμού. Τι μορφής είναι αυτό το «μουσείο» και πως τα παρουσιάζει; Και, τέλος, το «σώμα», είναι κομμάτι του εαυτού, που εκθέτουμε καθημερινά στους γύρω μας – αλλά και οι γύρω μας είναι στα σώματα που προσλαμβάνουμε. Τι είδους «εκθεσιακή» σχέση είναι αυτή; Η μουσική, τα αντικείμενα και το σώμα, μέσα στις εκατοντάδες χρόνια έχουν περάσει περιπέτειες έκθεσης και πρόσληψης. Γι’ αυτό η σύγχρονη – κατ’ αντιστοιχία – «περιπέτεια» είναι κάτι παραπάνω από μια απλή διάδραση ανάμεσα σε αυτόν/η που εκθέτει και αυτόν/η που προσλαμβάνει. Φέρει το παρελθόν κατακερματισμένο και επαναχρησιμοποιημένο στο παρόν, αλλά η «απόλαυση» μπορεί πάντα να είναι κάτι άλλο (αυτό που θα προκύψει μετά την ανάγνωση του σχετικού βιβλίου!). Η συζήτηση «έχει ανάψει», γιατί, σε μια χύτρα ιδεών, με μοντέρνο σχήμα η ποικιλία αυτή αναδεύεται διαρκώς. Τι ακούμε; Τι βλέπουμε; Τι σωματοποιούμε; Στα βιβλία που παρουσιάζουμε, δεν προέχει ότι βάζουν σε τάξη, μέσα από μια χρονολογική, κυρίως, αναδρομή τις εκδοχές, παρόλο που το κάνουν κι αυτό, όπου χρειάζεται, πολύ εύστοχα. Κυρίως, θα λέγαμε, ότι μας δίνουν εφόδια για να ξεχωρίζουμε εμείς κατά την «όρεξή» μας το περιεχόμενο της «χύτρας». Κάθε βιβλίο γεννήθηκε από μια ανάγκη για μια δημιουργική τοποθέτηση σε υπαρξιακά ζητήματα για την εκτεθειμένη τέχνη και κουλτούρα. Τις τοποθετήσεις αυτές επιχειρούμε να σκιαγραφήσουμε μέσα από τις αντίστοιχες σύντομες παρουσιάσεις.

Η απόλαυση της μουσικής
Εισαγωγή στην Ιστορία, Μορφολογία της Δυτικής Μουσικής
Joseph Machlis & Kristine Forney
Μετάφραση: Δημήτρης Πυργιώτης
Εκδόσεις: Faggoto

Ποιος ο σκοπός ενός «οδηγού» απόλαυσης της μουσικής; Συχνά αποδίδουμε στη μουσική τις ιδιότητες του φυσικού της υλικού, του ήχου. Αναφερόμαστε δηλαδή στις νευρο-ψυχο-φυσιολογικές επιδράσεις, επικαλούμενοι «ακραία» πειράματα, όπου το σώμα, τα φυτά ή τα ζώα φαίνεται να ανταποκρίνονται σε κάποια μουσική, μεγαλώνουν, θεραπεύονται, αντιδρούν. Όμως η απόλαυση της μουσικής έρχεται μάλλον σε μεγάλο βαθμό όταν η κουλτούρα της γίνεται κουλτούρα μας. Μια επίκτητη, γνωστική και διανοητική διαδικασία, μια ανεπαίσθητη ίσως άσκηση, που μετουσιώνεται σε ακουστικό βίωμα, μας οδηγεί στη μέγιστη απόλαυση της μουσικής. Έτσι, η «δυτική μουσική», όπως αποκαλείται και από τους συγγραφείς, αποκτά πληρέστερα το νόημά της αν την κατανοήσουμε στο χρονικό και πολιτισμικό πλαίσιο που δημιουργήθηκε (και οπωσδήποτε αυτό δεν είναι το σύγχρονο και εγχώριο, δικό μας πλαίσιο). Υπάρχουν συγκεκριμένα εσωτερικά δομικά στοιχεία της μουσικής, που σχετίζονται με την μορφή της (ο λόγος για τη μορφή είναι η «Μορφολογία»), στοιχεία για τα μουσικά όργανα («Οργανολογία»), και άλλα, προς σπουδή, στοιχεία, τα οποία γνωρίζοντάς τα κανείς, συμμετέχει και απολαμβάνει την ακρόαση. Το βιβλίο των Machlis και Forney είναι ένας περιεκτικός οδηγός για όλα αυτά τα στοιχεία και μάλλον ισοδυναμεί με ένα ραφάκι βιβλιοθήκης γεμάτο εγχειρίδια για έναν σπουδαστή της μουσικής – γι’ αυτό άλλωστε είναι και πολυσέλιδο (487 σελίδες). Εκτός από τη Μορφολογία, την Οργανολογία, εμπεριέχει Ιστορικά στοιχεία της μουσικής, ερμηνείας, οδηγούς ακροάσεων (τους οποίους ο εκδότης υποστηρίζει με ηχητικό υλικό όταν γίνεται ακαδημαϊκή χρήση), συλλογές και απανθίσματα μουσικών κειμένων, καθώς και ένα παράρτημα για την γραφή και ανάγνωση της μουσικής και ένα γλωσσάρι – όλα πολύ εύστοχα δομημένα. Η «απόλαυση της μουσικής» συγκεντρώνει όλα όσα χρειάζεται ο ακροατής αλλά και ο σπουδαστής (συστήνεται ανεπιφύλακτα και στις δύο περιπτώσεις), προκειμένου να εντρυφήσει στην κουλτούρα της μουσικής, μέχρι τα μύχιά της και τα παρέχει αξιοποιώντας όλα τα τυπογραφικά εφόδια: εικόνες, πλαγιότιτλους, διακριτή δομή και σειρά κεφαλαίων, πίνακες, σχεδιαγράμματα, ευρετήριο, πολυτροπική παρουσίαση. Είναι πολύ θετικό ότι η έκδοση αυτή χρησιμοποιείται και από θεσμικούς εκπαιδευτικούς φορείς ως εγχειρίδιο σπουδών, γιατί η φρεσκάδα στις ιδέες, η ευστοχία στο λόγο και η καλοδουλεμένη δομή των περιεχομένων είναι πάντα ένα ζητούμενο και στα βιβλία για την εγκύκλιας εκπαίδευση.αλλά και μια αφορμή για μια ξεχωριστή πολιτισμική εμπειρία γι΄ αυτόν που την αγαπάει.

Το φανταστικό μουσείο
Andre Malraux
Μετάφραση: Νίκος Ηλιάδης
Εκδόσεις: Πλέθρον

Τι βλέπουμε στο μουσείο; Το έργο του Malraux δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του ’60 εγείροντας πολλές συζητήσεις και απαντητικά κείμενα, για τη φύση και τις λειτουργίες του μουσείου. Αυτή η μοντέρνα «συνήθεια» της δύσης, να αποσπά το αντικείμενο από το φυσικό του χώρο και να το επανατοποθετεί στα πλαίσια της μουσειακής συλλογής, με άλλα συμφραζόμενα και άλλες πολιτισμικές λειτουργίες δε συνέβαινε πάντα και σε όλους τους πολιτισμούς. Όμως σήμερα η «μουσειακή κουλτούρα» διαπνέει ακόμη και την καθημερινότητά μας, στη συλλογή των αγαπημένων μας αντικειμένων στο σαλόνι, ή στην έκθεση των προϊόντων μιας βιτρίνας. Το «φανταστικό μουσείο» του Malraux υπερβαίνει τα «εκθεσιακά» όρια του υλοποιημένου μουσείου, για να «συλλέξει» και να εκθέσει ίσως και ολόκληρη την πραγματικότητα που περιστοιχίζει το αντικείμενο, επιτυγχάνοντας με «φανταστικό» τρόπο να μην τη διαταράξει. Δίνοντάς μας ένα έργο αναφοράς, ο Malraux συνθέτει ένα κείμενο με ιδιαίτερο αφηγηματικό ύφος και συνειρμούς, δομημένο σε τέσσερα κεφάλαια, με δεκάδες επεξηγηματικούς τίτλους το καθένα, που συναντά όμως κανείς μόνο στα περιεχόμενα. Βασισμένος σε σημαντικά μουσειακά αντικείμενα, κουλτούρες και εποχές, ο Malraux σκιαγραφεί τη σχέση του περιηγητή, συλλέκτη, επιστήμονα και επισκέπτη του μουσείου της δύσης, με κουλτούρες από όλους τους τόπους και τις εποχές, ασύμβατες κατά κανόνα με την έννοια του μουσείου, αλλά εκπροσωπούμενες από τα μνημεία που παρέμειναν στο χρόνο. Ο ευρύς διάλογο για τη μουσειακή κουλτούρα και το ρόλο του μουσείου, που άνοιγε διεθνώς με ένταση τη δεκαετία που εμφανίστηκε και η πρώτη έκδοση, τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται και στη χώρα μας κυρίως με την εξέλιξη των σχετικών πτυχιακών και μεταπτυχιακών σπουδών. Γι’ αυτό και η επιμελημένη απόδοσή του στα ελληνικά είναι μια καίρια συμβολή για τη βιβλιογραφία του πολιτισμού και ειδικότερα της πολιτισμικής διαχείρισης.
Το σώμα
Ικεσία και απειλή
Πέπη Ρηγοπούλου
Εκδόσεις: Πλέθρον
Πως εκθέτουμε το σώμα μας; η επιλογή της ένδυσής μας, τα σώματα του δημοσίου θεάματος, ή της τέχνης, που με μένος την προσεγγίζει το χειρουργικό νυστέρι και οι ανατομικοί χάρτες των τεχνικών κλάδων, είναι μερικές μόνο πτυχές, μέσα από τις οποίες κατανοεί κανείς τη σπουδαιότητα του θέματος στις μέρες μας. Το πολυσέλιδο έργο (628 σελίδων) με μεγάλη συλλογή εικόνων και πρωτίστως ιδεών, απόψεων και αναλύσεων, από όλο το πολιτισμικό και ιστορικό φάσμα, αναπτυγμένων μέσα από τον εύστοχο και αποδοτικό στοχασμό της Πέπης Ρηγοπούλου, είναι μια ευκαιρία (επανα)γνωριμίας με το σώμα. Δομημένο σε οκτώ ενότητες, πλαισιωμένες από εισαγωγικά και επιλογικά κείμενα, το έργο αναφέρεται διαδοχικά: στο «σώμα της πόλης», το σώμα στους πολιτισμούς της Ελλάδας και της Ανατολής, στο ενδεδυμένο σώμα, στο σώμα κατά  την πρωτοπορία των αρχών του εικοστού αιώνα, σε περισσότερο σύγχρονες εκδοχές του σώματος στην τέχνη, σε μια μεγάλη ενότητα αφιερωμένη στην «ζωντανή» τέχνη, στην «performance» και τέλος στις ψηφιακές εκδοχές του σώματος. Τα αναλυτικά εργαλεία προκύπτουν από πολλούς χώρους των ανθρωπιστικών σπουδών, όπως η φιλοσοφία, η ψυχανάλυση, ο μύθος, οι καλές τέχνες, οι εφαρμοσμένες τέχνες, οι γυναικείες σπουδές. Ετερόκλητο υλικό, που δομείται με συνέπεια και τεκμηρίωση (η σχετική βιβλιογραφία παρατίθεται στο τέλος με μια χρηστική θεματική κατηγοριοποίηση), εκπλήσσει διαρκώς ευχάριστα, το «ανυποψίαστο σώμα» που το διαβάζει! Η Πέπη Ρηγοπούλου, είναι μια ακαδημαϊκή δασκάλα με έργο πολυσχιδές, στην έρευνα, τη συγγραφή, τη διδασκαλία, την δημιουργία, που συναρπάζει και δυναμώνει τον πνευματικό μας βίο, την πολιτισμική μας καθημερινότητα. Ακριβώς αυτό το «ταμπεραμέντο» εισπράττουμε για μια ακόμη φορά μέσα από αυτό το σχετικά πρόσφατο έργο της.

από τον Δημήτρη Σαρρή

Θ(ε)ωρώντας την Ευρωπαϊκή Μουσική

Συνηθίζουμε να αποκαλούμε ως «θεωρία της μουσικής» την συστηματική ανάλυση και μελέτη της ευρωπαϊκής μουσικής, με επίκεντρο την γραφή και την ανάγνωση των επτά «συγκερασμένων» – όπως λέγονται – νοτών του «ευρωπαϊκού τονικού συστήματος». Όμως δε χρειάζεται να σπουδάσει κανείς μουσική για να καταλάβει ότι πολλοί πολιτισμοί, πολλές κουλτούρες σε όλο τον κόσμο και όλες τις εποχές ανέπτυξαν με διαφορετικούς τρόπους τη μουσικότητά τους. Συνεπώς η «θεωρία της μουσικής» είναι ένας πλούσιος χώρος ήχων, νοτών, συστημάτων και συνθέσεων. Παραμένουμε όμως στην οικεία μας «ευρωπαϊκή μουσική», που – όπως κάθε μουσική κουλτούρα – γνωρίζοντας κανείς τα εσωτερικά, δομικά της χαρακτηριστικά την κατανοεί και την απολαμβάνει περισσότερο. Ένας αρκετά πλήρης κύκλος θεματικών για την κατανόησή της θα πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένα αντικείμενα, που προεκτείνουν την «θεωρία» της. Από αυτά επιλέγουμε δύο, παρουσιάζοντας αντίστοιχες εκδόσεις: την «Μορφολογία» της ( είναι ο τρόπος εσωτερικής δόμησης της μορφής των κομματιών) και την «Αρμονία της ( είναι η τεχνική των συνηχήσεων και των συγχορδιών, που επενδύουν τις μελωδίες). Οι εκδόσεις  που παρουσιάζουμε μας παρέχουν, η κάθε μία με τον τρόπο της την ευκαιρία να ακούσουμε και να «δούμε» παράλληλα τις νότες στο χαρτί, οδηγώντας μας με συνέπεια σε περισσότερη «απόλαυση της μουσικής».

Βασικές Μουσικές Φόρμες
Μαθήματα Μορφολογίας της Μουσικής
Charles W. Walton
Μετάφραση – Επιμέλεια: Νικόλας Τσαφταρίδης
Εκδόσεις: Edition Orpheus

Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα για την μουσική, είναι αν πρόκειται και για μια γλώσσα. Ο κόσμος των «οργανωμένων ήχων», όπως αποκαλείται η μουσική τις τελευταίες δεκαετίες, είναι ένα σύνθετο βίωμα για τον άνθρωπο, και η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν μπορεί να είναι απλή. Όμως η Ευρωπαϊκή μουσική έχει αναπτύξει ένα τρόπο «σύνταξης», μια «μορφή» που αναπτύσσεται με συγκεκριμένο τρόπο κι αυτό είναι αντικείμενο σπουδής. Ο Charles Walton, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, αναπτύσσει στο βιβλίο του σε οκτώ κεφάλαια τα βασικά στοιχεία της σπουδής αυτής που δεν είναι άλλη από την «Μορφολογία». Η θεωρία της ξεκινά από τα απλά στοιχεία, όπως είναι το «μοτίβο» και η «φράση», για να φτάσει στις σύνθετες γνώριμες φόρμες, των έργων της κλασσικής μας μιντιοθήκης. Με την μεταφραστική και επιστημονική επιμέλεια του Νικόλα Τσαφταρίδη, η έκδοση έγινε ελληνόγλωσση και τα ακουστικά παραδείγματα πλαισιώθηκαν με τις παρατηρήσεις κατανοητές και προσιτές πλέον στο ελληνόγλωσσο κοινό. Καθώς αναφέρεται από ποιο έργο προέρχεται κάθε «παρτιτούρα» και κάθε παράδειγμα, ο αναγνώστης μπορεί με μια μικρή αναζήτηση των ηχητικών κομματιών να μετατραπεί σε ακροατή, που ενώ ακούει απολαμβάνει τις «μικρές μαύρες κουκίδες» να ανεβοκατεβαίνουν στο χαρτί, παράλληλα με τον ήχο, οργανώνοντας την προσωπική του μουσική μελέτη. Πρόκειται για «μαθήματα», όπως λέει και ο υπότιτλος, που μπορεί κανείς να ακολουθήσει, από ένα σημείο και έπειτα, με σειρά ανάλογα με τη φόρμα που τον ενδιαφέρει. Ένα καλά οργανωμένο ευρετήριο ακουστικών παραδειγμάτων και ένα ευρετήριο όρων στο τέλος κάνουν την περιήγηση αυτή μια εύκολη και καλά συστηματοποιημένη διαδικασία. Το βιβλίο, δοκιμασμένο στο χρόνο, αποτελεί ένα εγχειρίδιο αναφοράς για τον σπουδαστή της μουσικής, αλλά και μια αφορμή για μια ξεχωριστή πολιτισμική εμπειρία γι΄ αυτόν που την αγαπάει.
Η τεχνική εναρμόνισης της μελωδίας
Μέθοδοι Διδασκαλίας της Μουσικής
Βασίλης Μητρόπουλος
Εκδόσεις: Fagotto
Η δυτική κουλτούρα δίνει έμφαση στην «εγγράμματη» όψη της Μουσικής, γι’ αυτό και πολλή μελέτη κατά τις σπουδές της γίνεται «επί χάρτου». Όμως το βιβλίο του Βασίλη Μητρόπουλου για τη σπουδή της «Αρμονίας», αξιοποιεί την τεχνολογία και παρέχει την προφορικότητα, δηλαδή ήχο, μέσα από ένα συνοδευτικό CD. Όπως φανερώνει και ο τίτλος, η «Αρμονία», οι ήχοι δηλαδή που συνοδεύουν (με την εναρμόνισή της) μια μελωδία, είναι μια διδασκόμενη τεχνική. Σε αυτή εξετάζονται – για παράδειγμα – οι υποψήφιοι να φοιτήσουν σε μουσικές σπουδές. Έτσι το βιβλίο αυτό είναι ένα καλοδουλεμένο εγχειρίδιο για ανάλογες χρήσεις. Όμως ο συγγραφέας, προχωράει αισθητικά ένα βήμα παραπέρα. Μας δείχνει με τη δουλειά του ότι ακόμη και στις μουσικές «ασκήσεις επί χάρτου», βρίσκεται αποτυπωμένο ένα άκουσμα, που όταν έρθει στον αέρα, η αισθητική «μετράει», όπως σε κάθε περίπτωση μουσικής σύνθεσης. Μια καλαίσθητη άποψη στην μαθητική – εκπαιδευτική σύνθεση, καταγράφεται μέσα από τα ακουστικά παραδείγματα με πιάνο στο CD, που προέρχονται από επιλογές μέσα από το βιβλίο.  Η δομή των περιεχομένων αρθρώνεται με βάση τη «σχολική αρμονία» του Ευρωπαϊκού Τονικού Συστήματος ξεκινώντας από τα  «προκαταρκτικά» (όλα τα χρήσιμα θεωρητικά ζητήματα, σε σχέση με τη σπουδή της αρμονίας) για να φτάσει μέσα από τα τρία μέρη του βιβλίου σε σύνθετα τεχνικά ζητήματα. Παράλληλα προτείνει μια «μεθοδολογία λύσης ενός θέματος» και το βιβλίο ολοκληρώνεται με δύο παραρτήματα: ένα με προτεινόμενες λύσεις σε επιλεγμένα αποσπάσματα από θέματα των εισαγωγικών εξετάσεων στα Μουσικά Τμήματα και ένα με προτεινόμενα θέματα του συγγραφέα, σε ύφος παρόμοιο με αυτά των εισαγωγικών εξετάσεων στο πανεπιστήμιο. Έχοντας τη σύνθεση μέσα στις δραστηριότητές του, ο Βασίλης Μητρόπουλος, δημιούργησε με φροντισμένη αισθητική, πρωτότυπα μουσικά παραδείγματα για μελέτη. Μας παραδίδει, έτσι ένα διδακτικό εργαλείο, αλλά και μια δυνατότητα να ακούσει κανείς την δυτική «Αρμονία» και παράλληλα να την «δει» με τους κώδικες της ευρωπαϊκής μουσικής σημειογραφίας.

από τον Δημήτρη Σαρρή

Από τον «ηχητικό πολιτισμό»
ως «την αρχαιολογία του ήχου»…

ΠΡΟ-ΛΟΓΙΚΑ:

Ο ήχος, που κατά τους φυσικούς είναι συνώνυμο της κίνησης, άρα και της ζωής, έχει έρθει τα τελευταία χρόνια στο επιστημονικό προσκήνιο με σύγχρονες, διαφορετικές από άλλοτε αντιλήψεις, που διατυπώνονται, συχνά, για πρώτη φορά. Η Ανθρωπολογία εθνογραφεί στο ηχητικό κομμάτι των κουλτουρών και η ευρύτερη πολιτισμική σπουδή του ήχου αναδεικνύει επικοινωνιακές, συμβολικές, κοινωνικές, ακόμη και πολιτικοοικονομικές διαστάσεις της μουσικής και του ήχου. Οι ιδέες των μελετών αυτών μπορούν να γονιμοποιήσουν κάθε επιστήμη και κάθε δημιουργική ή  εκπαιδευτική δραστηριότητα που εντάσσει στα αντικείμενά της τον ήχο και τη μουσική.
Στις περισσότερες των περιπτώσεων, η σύγχρονη μελέτη του «πολιτισμικού ήχου», δίνει διεξόδους σε σημαντικούς προβληματισμούς που σχετίζονται με τη κοινωνική συμβίωση και επικοινωνία, την εκπαίδευση και την καλλιέργεια του ανθρώπου, την τέχνη και τη δημιουργία. Οι απαντήσεις που δίνονται είναι ουσιαστικές, διαχρονικές και πάντα επίκαιρες για τη θέση της μουσικής και του ήχο στη ζωή μας.
Συχνά μνημονεύουμε την «σπουδαιότητα της μουσικής», και τη σημασία που από την αρχαιότητα ακόμη της έδωσαν οι πολιτισμοί. Μόλις τελευταία όμως, ο προβληματισμός για τις χρήσεις και τις λειτουργίες της μουσικής και του ήχου, αναπτύχθηκε τόσο ώστε να κατανοήσουμε, όσο είναι δυνατόν, τη μουσική στον πολιτισμό, τη ζωή του ατόμου, την κοινωνική δράση, την συνύπαρξή μας.
Οι εργασίες δυο πανεπιστημιακών δασκάλων, της Χαρίκλειας Τσοκανή και του Πάνου Πανόπουλου, από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, κινούνται χαρακτηριστικά προς την κατεύθυνση αυτή. Και οι δύο ανοίγουν ορίζοντες στην κατανόηση της μουσικής και του ήχου, η μεν πρώτη δίνοντας μια μοναδική και άκρως διαφωτιστική ερμηνεία της αρχαιοελληνικής μυθολογίας για τον ήχο και τη μουσική, ο δε δεύτερος, μεταφέροντάς μας τρία σημαντικά κείμενα κατανόησης της κουλτούρας του ήχου και της ακοής (auditory culture), αλλά και ένα πρωτότυπο κείμενο αναφοράς για την ανθρωπολογική σπουδή του «ηχητικού πολιτισμού». Και από τα δύο έχουν πολλά να ωφεληθούν όσοι το θελήσουν, από πολλούς κλάδους των κοινωνικών σπουδών, της εκπαίδευσης, της δημιουργίας και, φυσικά, της διαχείρισης του πολιτισμού. Για τους αναγνώστες που διαβάζουν επιμερισμένα ή όχι γραμμικά, εφιστούμε την προσοχή για το μεν βιβλίο του Πανόπουλου στο εξαιρετικό επίμετρο στο τέλος, για το δε βιβλίο της Τσοκανή το τέταρτο μέρος, όπου ολοκληρώνονται αρκετές ερευνητικές ανακαλύψεις για τη μουσική, και γίνονται εκπληκτικές αποκαλύψεις!

Από τη μουσική στον ήχο
Παναγιώτης Πανόπουλος (επιμέλεια)
Εκδόσεις Αλεξάνδρεια

Η πορεία «από τη μουσική στον ήχο», που συντελείται τα τελευταία χρόνια στον επιστημονικό και καλλιτεχνικό χώρο της «δύσης», για άλλες κουλτούρες δεν υπήρξε ποτέ μια «μετάβαση», όπως γνωρίζουμε μέσα από το βιβλίο αυτό. Ο ήχος είναι η δυναμική ενέργεια επικοινωνίας, που με εξίσου δυναμικό τρόπο μπορεί να ενσωματώσει τις κοινωνικές σχέσεις, τα κοινωνικά προσδιορισμένα συναισθήματα και τους κώδικες έκφρασης της καθημερινότητας. Αυτό ισχύει όχι μόνο για τη μουσική, αλλά και για την ομιλούσα γλώσσα και τους άλλους τρόπους ηχητικής έκφρασης. Ακόμη και οι ήχοι του περιβάλλοντος γνωρίζουμε ότι αποκτούν τη δική τους πολιτισμική νοηματοδότηση ως το «soundtrack» της ζωής μας.
Μέσα από τρεις ανθρωπολογικές εργασίες, των S. Feld, M. Roseman και A. Seeger, ο Πανόπουλος μας εισάγει στην ανθρωπολογική μελέτη της ανθρώπινης ηχητικότητας. Τις πλαισιώνει με εισαγωγικό επεξηγηματικό κείμενο στην αρχή και ένα επίμετρο όπου διατρέχει την πορεία της σχετικής έρευνας και βιβλιογραφίας στην χώρα μας στο τέλος. Είναι πραγματικά σπάνια έκδοση όσο και αναφοράς και όλοι θα ευχόμασταν να αποτελέσει αφορμή για περαιτέρω άνθιση του σχετικού διαλόγου.
Που αλλού μπορεί να μας χρησιμεύσει; Εκτός από τους ειδικούς επιστήμονες των σχετικών κλάδων, που θα έρθουν σε επαφή με το βιβλίο αυτό μέσα από την εργασία τους, η πορεία «από τη μουσική στον ήχο», μπορεί να δώσει μια φρέσκια (ακουσ-)ματιά στον εκπαιδευτικό της μουσικής, καθώς πολλά μαθήματα των αναλυτικών προγραμμάτων αφορούν σε μουσικές κουλτούρες, μουσικές από όλο τον κόσμο και μουσικά-ηχητικά ιδιώματα της καθημερινότητας. Επίσης για όλους, κυρίως βέβαια για τους σπουδάζοντες, μπορεί να αποτελέσει ένα υπόδειγμα ερευνητικών μεθοδολογιών, με τις οποίες θα κατανοήσουμε την δική μας μουσικο – ηχητική καθημερινότητα, το ηχητικό μας τοπίο και τις ηχητικές μας εκφράσεις. Το βιβλίο αυτό του καθηγητή ανθρωπολογίας της μουσικής και του χορού, στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Παναγιώτη Πανόπουλου, αποτέλεσε μια ευχάριστη έκπληξη, και κατά κοινή ομολογία μια σημαντική συμβολή στη σχετική σύγχρονη βιβλιογραφία.

Η κραυγή της Μέδουσας, Από τον Μύθο στη Μουσική
Χαρίκλεια Τσοκανή
Εκδόσεις Αλεξάνδρεια

Η επιστήμη των τελευταίων χρόνων περισσότερο από ποτέ έχει στραφεί στον Μύθο, που τον έχει αποκαλέσει «Πρωτόγονη Επιστήμη». Στις μέρες μας έχουμε τα εργαλεία να εκμαιεύσουμε από αυτόν οφέλη όπως και στην Επιστήμη και αυτό προκύπτει χαρακτηριστικά από την εργασία της Χαρίκλειας Τσοκανή για την «κραυγή της Μέδουσας». Μορφολογικά, πρόκειται για ένα κείμενο που ενώ χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες με δύο υποενότητες η κάθε μία, ουσιαστικά περιλαμβάνει πολλά και διαχρονικά ζητήματα της μουσικής και της κουλτούρας, τα οποία προσεγγίζονται μέσα από την ερμηνεία της σχετικής αρχαιοελληνικής μυθολογίας. Έτσι, στις γνωστές μας μυθικές αφηγήσεις για τον αποκεφαλισμό της Μέδουσας από τον Περσέα, τη ζωή του Διόνυσου και Ορφέα, τις επεμβάσεις των θεών όπως η Αθηνά και ο Ερμής, η Χ. Τσοκανή αναδεικνύει ερμηνείες για καίρια ζητήματα της γέννησης και των λειτουργιών της μουσικής, για τον άνθρωπο και το θυμικό του αλλά και την ομάδα και την πολιτική της (συν)ύπαρξη.
Η προτεραιότητα που δόθηκε στην Αρχαία Ελλάδα στη Μουσική, ίσως κατά βάθος δεν μπορεί να εννοηθεί με τα μέτρα και σταθμά της σύγχρονης μουσικής κουλτούρας μας. Γι’ αυτό το σύγχρονο μάθημα της μουσικής δεν μπόρεσε επί της ουσίας να μπει σε πρώτη προτεραιότητα από κανέναν θεσμικό συντελεστή. Κι όμως στην ερμηνευτική ανάλυση της Χ. Τσοκανή, ο ρόλος της μουσικής γίνεται ξεκάθαρος στις πραγματικές του – και για την πολιτεία του αρχαίου κόσμου – διαστάσεις. Είναι ζήτημα καίριο και ρυθμιστικό για τον πολιτισμικό βίο του ατόμου και της συλλογικότητας. Και φυσικά οι θεσμικοί συντελεστές της μουσικής και της μουσικής παιδείας πρέπει να επιληφθούν των (δυνητικών) δράσεών τους αυτών.
Αυτή πιστεύουμε ότι είναι και μια καίρια συμβολή της ιδιαίτερης αυτής έκδοσης, που μπορεί να αποτελέσει εργασία αναφοράς. Γιατί εκτός από την υψηλής ποιότητας επιστημονική έρευνα και συμβολή του βιβλίου (ψηφίστηκε ως το «καλύτερο μουσικολογικό σύγγραμμα για το έτος 2007 από την Ένωση Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών), μπορούμε να αναζητήσουμε τι έχουμε να ωφεληθούμε από αυτό στην καθημερινότητά μας. Και πιστεύουμε ότι έργα σαν κι αυτό, εκτός από τους σχετικούς επιστημονικούς κλάδους (όπως φιλολογία, μουσικολογία, ιστορία, επικοινωνία, πολιτισμό κ.λπ.) αφορά την καθημερινότητά μας. Άλλωστε  στοιχείο της καθημερινότητας ήταν ο μύθος στην κουλτούρα μέσα στην οποία υπήρχε.

από τον Δημήτρη Σαρρή

Δημιουργώντας «βάσεις» για τη Μουσική Εκπαίδευση

ΕΙΣ-ΑΓΩΓΙΚΑ:

Η παιδαγωγική της μουσικής αφορά όχι μόνο μια μεγάλη ομάδα εκπαιδευτικών όλων των ηλικιών, αλλά και γονείς, κηδεμόνες και όσους σχετίζονται με την ανάπτυξη του ανθρώπου. Η ελληνική βιβλιογραφία της μουσικής παιδαγωγικής έχει ανάγκη από επιστημονικά κείμενα αναφοράς, με επίκαιρη έρευνα πεδίου, που να δίνουν βάσεις αλλά και απαντήσεις πρωτίστως στο παιδαγωγικό έργο του επιστήμονα και του εκπαιδευτικού της μουσικής. Η Ελληνική Ένωση για τη Μουσική Εκπαίδευση (ΕΕΜΕ, eeme.gr), συνδεδεμένο μέλος της Διεθνούς Ένωσης για τη Μουσική Εκπαίδευση (ISME, isme.org ) κινούμενη προς αυτή την κατεύθυνση έχει ήδη προβεί σε τρεις εκδόσεις. Έχοντας πολύχρονη εκδοτική παρουσία με επιστημονικά περιοδικά και πρακτικά συνεδρίων, όντας μια ένωση επιστημόνων, η ΕΕΜΕ προσέδωσε στους τρεις αυτούς τόμους κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, στα οποία και αναφερόμαστε συνοπτικά παρακάτω.

Ζητήματα Μουσικής Παιδαγωγικής
Ξανθούλα Παπαπαναγιώτου (επιμέλεια)
Εκδόσεις: Ελληνική Ένωση για τη Μουσική Εκπαίδευση (Ε.Ε.Μ.Ε.)

Από τα περιεχόμενα, ακόμη, του τόμου (επαν)έρχεται στο μυαλό μας το πιο πολυσυζητημένο ίσως ζήτημα για τη μουσική στον ελλαδικό εκπαιδευτικό χώρο. Ποιο είναι αυτό; η αντίφαση να θεωρούμε την μουσική εκπαίδευση απαραίτητη, πανάκεια για την ανάπτυξη του ανθρώπου, κι όμως να εκλείπουν τα συγκροτημένα επιχειρήματα για την θεώρηση αυτή. Τρία από τα πέντε μέρη του τόμου λοιπόν ομαδοποιούν κάποια από τα επιχειρήματα αυτά με αντίστοιχα κείμενα: Στο πρώτο η Μουσική σχετίζεται με τη Φιλοσοφία, την Κοινωνία και την Κουλτούρα (στον τόμο αναφέρεται «Πολιτισμός»),  στο δεύτερο με τον Εγκέφαλο, την Αντίληψη και την Ανάπτυξη και στο Τρίτο με την Δημιουργικότητα. Όροι αιχμής όλοι, για τον μοντέρνο εκπαιδευτικό στοχασμό των ημερών μας. Το τέταρτο μέρος περιέχει κείμενα για τη Διδακτική, τα Αναλυτικά Προγράμματα, την Ειδική Αγωγή και το πέμπτο για τον Εκπαιδευτικό. Στο προλογικό σημείωμα μαθαίνουμε ότι οι συμμετέχοντες συγγραφείς – πανεπιστημιακοί δάσκαλοι από Ελλάδα και Κύπρο, κλήθηκαν από την Ένωση να καταθέσουν τα κείμενά τους. Έκαστος στο (ερευνητικό) είδος του και με την συντονιστική επιμέλεια της Ξανθούλας Παπαπαναγιώτου, μας έδωσαν τον καλοστημένο ως προς την αισθητική και την επιστημονική επικοινωνία τόμο, μια και παραπομπές, αναφορές και σημειώσεις δίνουν ξεκούραστα τις πρόσθετες πληροφορίες στον αναγνώστη. Σε μια πληθώρα θεμάτων (16 αυτόνομα κείμενα στο σύνολο), βρίσκει κανείς τα επιστημονικά επιχειρήματα και τη μεθοδολογία για κάτι που ίσως τον απασχολεί στη εργασία του, ή εμπνέεται από κάτι καινούργιο που δεν είχε αγγίξει μέχρι τώρα στη δουλειά του. Το σημαντικότερό όμως είναι ότι σε κάθε θεματική, οι προτάσεις των συγγραφέων συγκεντρώνουν την υπάρχουσα καινοτομία, τις εξελίξεις, με επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο. Ο τόμος, λοιπόν είναι πολυσέλιδος, πολυσχιδής και ευανάγνωστος. Πως μπορεί να χρησιμοποιηθεί; Τον προτείνουμε ανεπιφύλακτα σαν επικουρικό εγχειρίδιο «θεωρητικής συγκρότησης» του εκπαιδευτικού για τη μουσική. Φτάνοντας κανείς στην τάξη, απέναντι στα μορφούμενα πρόσωπα των παιδιών ποιοι βαθύτεροι συλλογισμοί στηρίζουν τις διδακτικές του πράξεις; Ποια επιστήμη; ποιος λόγος; Ο τόμος αυτός δεν είναι μόνο μια ευκαιρία συγκρότησης αυτής της εσώτερης υποδομής. Είναι και ένας επί χάρτου τόπος συνάντησης με την ομόγλωσση επιστημονική κοινότητα, τον εγχώριο ερευνητικό στίβο. Είναι κι αυτή μια συμβολή, που οφείλεται στο γεγονός μιας έκδοσης από μια εγχώρια Ένωση για τη Μουσική Εκπαίδευση.

Ευρωπαϊκά Μουσικά Προγράμματα Σπουδών: Φιλοσοφικοί Προσανατολισμοί, Τάσεις και συγκριτική θεώρηση
Μαίη Κοκκίδου
Εκδόσεις: Ε.Ε.Μ.Ε.

Με την έκδοση αυτή εγκαινιάζεται, όπως αναφέρει στο σημείωμά του ο επιμελητής Κώστας Τσούγκρας, η σειρά της ΕΕΜΕ «Μονογραφίες στη Μουσική Παιδαγωγική».  Ο περιεκτικός και έξυπνα διευθετημένος τόμος είναι δίγλωσσος, με κάθε μια από τις δύο πλευρές του καλύμματος να αποτελούν εμπροσθόφυλλο της Ελληνικής και της Αγγλικής έκδοσης αντίστοιχα. Η εργασία της Μαίης Κοκκίδου μας δίνει τη δυνατότητα να δούμε και να κατανοήσουμε με συγκριτική μελέτη τα προγράμματα σπουδών από εφτά χώρες (Αυστρία, Βουλγαρία, Γερμανία (Βερολίνο), Ελλάδα, Καταλονία, Ρωσία, Σουηδία). Είναι μια ευκαιρία να διευρύνει κανείς τη ματιά του, προκειμένου να συζητήσει για καίρια ζητήματα οργάνωσης και φιλοσοφίας της (μουσικής) εκπαίδευσης κι αυτό καθιστά την εργασία αυτή πολύ επίκαιρη. Κάποια ζητήματα ίσως έχουν λύσεις που δεν φανταζόμαστε και κάποια άλλα είναι περισσότερο ανυπέρβλητα από όσο φανταζόμαστε! Είναι πολύ σημαντικό ότι για τα προγράμματα αυτά η Μαίη Κοκκίδου μας δίνει έναν τεκμηριωμένο αξιολογικό λόγο. Δίνει έτσι και τα καίρια επιχειρήματα για μια συζήτηση για την εκπαίδευση, και ειδικά τη μουσική,  που είναι πολύ σημαντική.

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση:
Ζητήματα σχεδιασμού, μεθοδολογίας και εφαρμογών
Σοφία Αγγελίδου, Ζωή Διονυσίου (επιμέλεια)
Εκδόσεις: Ε.Ε.Μ.Ε.

Ο τόμος αυτός είναι χρονολογικά η πρώτη εκδοτική απόπειρα της Ελληνικής Ένωσης για τη Μουσική Εκπαίδευση. Η έκδοση, σε επιμέλεια Σοφίας Αγγελίδου και Ζωής Διονυσίου, εστιάζει στη Σχολική Μουσική Εκπαίδευση, ένα κομμάτι με ιδιαίτερες αντιξοότητες και προκλήσεις για το σύγχρονο εκπαιδευτικό της μουσικής. Γι’ αυτό και αναπτύσσονται θέματα «αιχμής» για τη σύγχρονη σχολική ζωή, όπως ο σχεδιασμός του μαθήματος, η διαθεματικότητα, η δημιουργικότητα, η θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης στην πράξη, η αντιμετώπιση της μικτή ικανότητας στην τάξη, η συγκινησιακή εμπειρία, η πρώιμη παρέμβαση στο σχολείο, η παιδική επιθετικότητα, η συστημική θεωρία ως εκπαιδευτικό εργαλείο, η διδακτική των παραδοσιακών τραγουδιών, η οργάνωση και η πρόβα της σχολικής χορωδίας, η μουσική ανάγνωση, το υπόβαθρο της «λειτουργικής αρμονίας», οι κινητικές δεξιότητες σε σχέση με τη μουσικοκινητική. Δεκατέσσερα κείμενα με περιλήψεις και βιβλιογραφία από ισάριθμούς πανεπιστημιακούς, της Ελλάδας και της Κύπρου, συγκροτούν το εγχειρίδιο του εκπαιδευτικού της μουσικής για τη σχολική τάξη.  Ο εκπαιδευτικός του σχολείου, που διδάσκει μουσική, έχει μπροστά του ποικίλες προκλήσεις να αντιμετωπίσει, ως προς τον χρόνο, το υλικά, τα μέσα που διαθέτει, γι’ αυτό και η προτεραιότητα που του δίνεται στο έργο του, με αυτόν τον τόμο είναι πολύ εύστοχη.