Bookmarks

από τη Δήμητρα Δερμιτζάκη

Διανύουμε περίοδο οικονομικής κρίσης, εγχώριας, παγκόσμιας, γεγονός; Δεν γνωρίζω, δεν προτίθεμαι να καταπιαστώ με αυτό το θέμα. Ωστόσο πολύ θα ήθελα να πάρω μια απάντηση, για το αν διανύουμε περίοδο πολιτισμικής κρίσης. Εγχώριας. Με αφορμή μια πρόσφατη επίσκεψη στην γενέτειρά μου, την Σητεία Κρήτης, μού γεννήθηκε η απορία. Πόσοι από εμάς τους νέους ανθρώπους, γνωρίζουμε την παράδοση της ιδιαίτερης πατρίδας μας, αλλά και όσους έχουν συμβάλλει σημαντικά στην διάδοσή της; Προσωπικά μέχρι πρότινος γνώριζα ελάχιστα.
Η πόλη της Σητείας βρίσκεται στο ανατολικότερο άκρο της Κρήτης, στον νομό Λασιθίου  και πιθανώς  ταυτίζεται  με την κλασική και ελληνιστική «Ητεία» ή «Ήτιδα» ή «Σηταία» , πατρίδα του φημισμένου Μύσωνα ενός από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας αλλά και του Βιτσέντζου Κορνάρου, ποιητή του Ερωτόκριτου. Το όνομα του Βιτσέντζου Κορνάρου έχει πλέον ταυτιστεί με την πόλη της Σητείας , όπου προς τιμήν του έχουν οργανωθεί  μια σειρά πολιτιστικών δρώμενων, με στόχο την πολιτιστική αναβάθμιση της Σητείας, τα λεγόμενα «Κορνάρεια». Τα «Κορνάρεια»  ξεκινούν  αρχές  Ιουνίου και διαρκούν έως τα τέλη Αυγούστου. Με τον τρόπο αυτό δίνεται η δυνατότητα και στους ξένους επισκέπτες να έρθουν σε επαφή με τον πολιτισμό του τόπου.
Στις 26 Μαρτίου συμπληρώνονται 457 χρόνια από την γέννηση του ποιητή του Ερωτόκριτου. Ο Βιτσέντζος Κορνάρος γεννήθηκε το 1553 στο χωριό  Τραπεζούντα της επαρχίας Σητείας. Εκεί συνέθεσε και τον Ερωτόκριτο. Τα στοιχεία αυτά τα γνωρίζουμε από το ίδιο το έργο του ποιητή.

«Βιτσέντζος είν’ ο Ποιητής, κι’ εις τη γενιά Kορνάρος,
που να βρεθεί ακριμάτιστος, όντε τον πάρη ο Xάρος.
Στη Στείαν εγεννήθηκε, στη Στείαν ενεθράφη,
εκεί’ καμε κι’ εκόπιασε ετούτα που σας γράφει.»

Έζησε στην πόλη της Σητείας έως τα 35 χρόνια του ,όπου η οικογένειά του διατηρούσε μεγάλη περιουσία. Είχε δύο αδέρφια ,τον Ιωάννη Φραγκίσκο και τον Ανδρέα Κορνάρο. Ο ποιητής και ο αδερφός του Ανδρέας έχουν χαρακτηριστεί ως  «ζευγάρι ευγενικό ημιθέων» , «Δίδυμο  φως»  και «Κάστορας και Πολυδεύκης στον ουρανό της Κρήτης» από τον Ιταλό ποιητή Basile που για κάποιο διάστημα διέμενε στην Κρήτη. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί τους αποδόθηκαν ένεκα της ενασχόλησης και των δύο αδερφών με την λογοτεχνία.
Μετά το 1585 ο Βιτσέντζος Κορνάρος εγκαταστάθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης  (τότε «Κάστρο» ή «Χάνδακα» ) όπου έζησε ως το τέλος της ζωής του, το οποίο χρονολογείται περίπου το 1613. Κατά την διάρκεια της ζωής του στο Ηράκλειο, παντρεύτηκε την Μαριέττα Zeno με την οποία απέκτησε δύο κόρες την Κατερίνα και την Ελένη. Υπήρξε μέλος του συμβουλίου των ευγενών του «Χάνδακα». Σε όλο το διάστημα της ζωής του ανέλαβε διάφορα τοπικά αξιώματα.
Οφείλω ωστόσο να κάνω έστω μία σύντομη αναφορά στο δημιούργημά του. Ερωτόκριτος είναι ο τίτλος της έμμετρης μυθιστορίας του ποιητή. Οι φιλόλογοι διαφωνούν ως προς την χρονολόγηση του έργου. Όμως αυτό δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο Ερωτόκριτος είναι ένα έργο που αποτελείται από 10010 δεκαπεντασύλλαβους στίχους και χωρίζεται σε πέντε μέρη με αλφαβητική ονομασία στο πρότυπο των ομηρικών επών. Η ομοιοκαταληξία είναι ανά δύο στίχους , εκτός από μερικές περιπτώσεις  που είναι τετραπλή, όταν ο ποιητής θέλει να τονίσει μια εικόνα ή όταν περιγράφει μια σκηνή με μεγάλη διάρκεια.
Τα πρόσωπα του έργου που πρωταγωνιστούν είναι ο Ηρακλής, ο Βασιλιάς της Αθήνας. Υποτίθεται ότι το έργο εξελίσσεται κάποτε στην αρχαιότητα, αλλά στην πραγματικότητα αφορά μια Παναθήνα και Πανελλάδα χωρίς συγκεκριμένο χωροχρόνο, χάρη στην ιδιοφυία του Κορνάρου. Ο Ηρακλής και η γυναίκα του, η Βασίλισσα Αρετή, έχουν μια κόρη την Αρετούσα. Ο Πεζόστρατος, σύμβουλος του βασιλιά Ηρακλή, έχει ένα γιο, τον Ερωτόκριτο. Ο Ερωτόκριτος νομοτελειακά ερωτεύεται την Αρετούσα. Τα παιδιά ερωτεύονται και αποφασιστικά ο Πεζόστρατος ζητάει το χέρι της Αρετούσας επισήμως από τον Ηρακλή, που θυμώνει με τον σύμβουλό του, παρότι τον αγαπάει, γιατί προορίζει την κόρη του για το διάδοχο του Βυζαντίου και όχι για έναν κοινό θνητό. Για προληπτικούς λόγους λοιπόν ο Ηρακλής, εξορίζει τον Ερωτόκριτο και φυλακίζει την Αρετούσα που απαντάει αρνητικά στο βασιλικό συνοικέσιο. Όμως έρχονται δυσκολίες στο Βασίλειο του Ηρακλή καθώς εισβάλλουν από τον βορρά οι Βλάχοι. Ο Ηρακλής τα βρίσκει δύσκολα, ώσπου παρουσιάζεται ένας μαυριδερός πολεμιστής που νικάει σε μια μεσαιωνική μονομαχία τον Άριστο, τον αρχηγό των Βλαχών και σώζει το βασίλειο της Αθήνας. Ο πολεμιστής αυτός που είναι ο Ερωτόκριτος μεταμορφωμένος από ένα μαγικό μαντζούνι σε Μαυριτανό πολεμιστή, τελικά παντρεύεται την Αρετούσα, αφού πρώτα την δοκιμάζει για να δει αν εξακολουθεί να τον αγαπάει.
Η γλώσσα του Κορνάρου είναι άκρως ποιητική, γεμάτη εικόνες που αναπαριστούν ολοζώντανα και τα πιο λεπτά συναισθήματα των ηρώων. Το έργο είναι πλούσιο σε ιστορικά στοιχεία από όλες τις εποχές του ελληνισμού. Αυτό το γεγονός μαζί με την πολύ προσεκτική επιλογή των ονομάτων, κάνει το μύθο του έργου και τους ήρωες, να κινούνται σε έναν χώρο πάνω από κάθε συγκεκριμένη ιστορική εποχή. Ο Ερωτόκριτος  λοιπόν ως έργο μιας άλλης πιο συγκροτημένης εποχής, μπορεί να συνεισφέρει  και να διαφυλάξει για το μέλλον, λίγα σπέρματα  σωστής έκφρασης  και ψυχικής καλλιέργειας.

***

Βιτσέντζος Κορνάρος

Οι πιο ασφαλείς πληροφορίες για την καταγωγή του Κορνάρου είναι αυτές που δίνει ο ποιητής στο τέλος του έργου του : αναφέρει το όνομα Βιτσέντζος, το οικογενειακό όνομα Κορνάρος, τόπο γέννησης τη Σητεία και το Κάστρο (Ηράκλειο), όπου παντρεύτηκε:

Κ’ εγώ δε θε να κουρφευτώ κι αγνώριστο να μ’ έχου
μα θέλω να φανερωθώ, κι όλοι να με κατέχου
Βιτσέντζος είν’ ο ποιητής και στη γενιά Κορνάρος
που να βρεθή ακριμάτιστος, σα θα τον πάρη ο Χάρος.
Στη Στείαν εγεννήθηκε, στη Στείαν ενεθράφη,
εκεί ‘καμε κι εκόπιασεν ετούτα που σας γράφει.
Στο Κάστρον επαντρέυτηκε σαν αρμηνεύγει η φύση,
το τέλος του έχει να γενή όπου ο Θεός ορίση

*

Tου Κύκλου τα γυρίσματα, που ανεβοκατεβαίνουν,
και του Τροχού, που ώρες ψηλά κι ώρες στα βάθη πηαίνουν
και του Καιρού τα πράματα, που αναπαημό δεν έχουν,
μα στο Kαλό κ’ εις το Kακό περιπατούν και τρέχουν·
και των Αρμάτω’ οι ταραχές, όχθρητες, και τα βάρη,
του Έρωτος οι μπόρεσες και τση Φιλιάς η χάρη·
αυτάνα μ’ εκινήσασι τη σήμερον ημέραν,
ν’ αναθιβάλω και να πω τά κάμαν και τά φέραν
σ’ μιά Κόρη κ’ έναν Άγουρο, που μπερδευτήκα’ ομάδι
σε μιά Φιλιάν αμάλαγη, με δίχως ασκημάδι.
Κι όποιος του Πόθου εδούλεψε εις-ε καιρόν κιανένα,
ας έρθει για ν’ αφουκραστεί ό,τ’ είν’ εδώ γραμμένα·
να πάρει ξόμπλι κι [α]ρμηνειά, βαθιά να θεμελιώνει
πάντα σ’ αμάλαγη Φιλιάν, οπού να μην κομπώνει.
Γιατί όποιος δίχως πιβουλιά του Πόθου του ξετρέχει,
εις μιάν αρχή [α’ βασανιστεί], καλό το τέλος έχει.
Αφουκραστείτε, το λοιπόν, κι ας πιάνει οπού’χει γνώση,
για να κατέχει κι αλλουνού απόκριση να δώσει.

από την Τίτσα Πιπίνου, συγγραφέα:

Η Ρόδος, τόσο ονομαστή για τον ήλιο, τη θάλασσα, τα πετρόκτιστα κτήρια των ιπποτών, όπου μνήμες και μεσαιωνικές ιστορίες ακόμη κατοικούν στις σκιερές γωνιές τους, τα θεόρατα τείχη που περικλείουν μια ολόκληρη παλιά πολιτεία εντός τους, τα απομεινάρια των αρχαιοελληνικών  μνημείων της, τα πολυτελή ξενοδοχεία θα μπορούσε άνετα να περάσει στη συνείδηση των περισσότερων σαν ένας διάσημος τουριστικός προορισμός, κάτι σαν σταθμός και να μη φιλοδοξεί τίποτα περισσότερο από αυτό. Φυσικά όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι. Η Ρόδος είναι  από τους τόπους που κάποιοι ήρθαν για έξι μήνες, έξι μήνες δηλαδή για τη δουλειά τους, και μετά να φύγουν. Δεν λογάριασαν όμως τη γοητεία της. Οι άνθρωποι αυτοί έγιναν μόνιμοι κάτοικοι της.
Θα μπορούσε ένα τόπος τόσο χαρισματικός, προικισμένος με τόσα και τόσα που δεν τα συναντάς αλλού άνετα να αρκεστεί σε αυτή την κενή διασημότητα και να μην αναπτύξει τίποτα άλλο; Όχι δεν θα μπορούσε!
Στην αρχή του δρόμου όπου βρίσκεται το σπίτι μου, εκεί στην άκρη του παλιού οθωμανικού νεκροταφείου με τις γερμένες στο μαλακό χώμα επιτύμβιες πλάκες ανάμεσα σε πανύψηλους ευκαλύπτους και ανθισμένες βουκαμβίλιες βρίσκεται το μικρό σπιτάκι που έζησε ο Λόρενς Ντάρελ και έγραψε τη «Θαλάσσια Αφροδίτη» και ίσως κράτησε τις πρώτες σημειώσεις για το αριστουργηματικό «Αλεξανδρινό Κουαρτέτο» του.
Στη Ρόδο υπάρχουν δύο πινακοθήκες, η μία δεύτερη σε αριθμό έργων μετά την Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας.
Δύο μεγάλες επισκέψιμες, δανειστικές βιβλιοθήκες, η μία στην πιο γνωστή πλατεία της μεσαιωνικής πόλης και η άλλη σε μία έπαυλη που άλλοτε ανήκε σε βασιλείς, ενώ πιο παλιά υπήρξε η κατοικία του Ιταλού κυβερνήτη Ντε Βέκι, όταν ή σύζυγος του από τη νοσταλγία για τη μακρινή πατρίδα της, το Τορίνο, έκτισε μια έπαυλη στην καρδιά της πόλης περιστοιχισμένη από απέραντους κήπους κατά τα πρότυπα της Βόρειας Ιταλίας. Τώρα στις ευρύχωρες φωτεινές αίθουσες και στα μονοπάτια του πάρκου περιδιαβαίνουν φοιτητές και οι επισκέπτες της βιβλιοθήκης.
Υπάρχει και το Δ.Κ.Σ.Μ.Ρ., δηλαδή το Διεθνές Κέντρο Συγγραφέων και Μεταφραστών Ρόδου, που στεγάζεται σε ένα κτηριακό συγκρότημα πάνω σε ένα λοφίσκο απ’ όπου ο επισκέπτης έχει την καλύτερα θέα της πόλης και της θάλασσας μέχρι πέρα τις δυτικές ακτές της Τουρκίας. Μια ελαφρά ομίχλη χωρίζει τα τελευταία βουνά της Ασίας από την τελευταία ξηρά της Ελλάδας. Εκεί πάνω στα βράχια του λοφίσκου η επίδραση του ουρανού και της μυστηριώδους θάλασσας σε κάνει να νιώθεις ότι βρίσκεσαι στο κέντρο του σύμπαντος και ότι μπορείς να κλείσεις τον κόσμο όλο μέσα σε ένα βλέμμα.
Ένα επιβλητικό οίκημα που λόγω της θέσης του παλιότερα χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τους Ιταλούς και κατόπιν από τους Βρετανούς ως ναυαρχείο. Σε αυτό λοιπόν το περιβάλλον φιλοξενούνται συγγραφείς και μεταφραστές από την Ευρώπη και την Ελλάδα, όλη τη διάρκεια του χρόνου, για να γράψουν στην ηρεμία και στην ασυνήθιστη αυτή ομορφιά τα έργα τους. Το Δ.Κ.Σ.Μ.Ρ. διοργανώνει εκδηλώσεις, εργαστήρια, λέσχες ανάγνωσης, λογοτεχνικούς διαγωνισμούς κ.α. Με τα χρόνια έχει εξελιχθεί σε ένα πυρήνα τέχνης που οι αναταράξεις των κύκλων του ξεπερνούν τη Ρόδο και απλώνονται πάνω από πολλές χώρες.
Στη μεσαιωνική πόλη της Ρόδου, στη γραφική Λίνδο, στα απόμερα χωριά της Νότιας Ρόδου κατοικούν μόνιμα συγγραφείς, ζωγράφοι, σκιτσογράφοι, μουσικοί, καλλιτέχνες γενικά που η απόσταση από το αθηναϊκό κέντρο δεν τους αποκόπτει από την τέχνη τους.

Εκδόσεις Διεθνούς Κέντρου Συγγραφέων και Μετάφραστών Ρόδου:

1. Καρπαθιακά / Κέντρο Καρπαθιακών Ερευνών, τ. 3 (2009)
2. Η Μαρία περιηγείται τη μητρόπολη των νερών / Νίκος Κάσδαγλης (2009), μτφρ. στα αγγλικά Irene Maradei
3. Εικόνες και όψεις της Ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου / Αναστάσιος Θ. Κοντάκος, Σταύρος Ι. Παπαδόπουλος (2009)
4. Δίφορος καρπός : Πενήντα αγγλικά ποιήματα του Δημήτρη Τσαλουμά σε δεύτερη γραφή / Δημήτρης Τσαλουμάς (2006)
5. Άνθη φιλίας : Τιμητικό αφιέρωμα στον καθηγητή Κωνσταντίνο Μηνά / Μηνάς Αλεξιάδης κ.α. (2005), επιμ. Γεώργιος Παπαντωνάκης
6. Ο Παναγιώτης Ρόδιος και η εποχή του / Παναγιώτης Σαβοριανάκης (2003)
7. Κυψελίδες / Δώρα Παρδάλη-Σωτρίλλη (2002)
8. Ποιήματα / Τζάν Γιουτζέλ (2002), μτφρ. από τουρκικά Ηρακλής Μήλλας

Δίγλωσσες Εκδόσεις

9. Ποιήματα ελληνικής υφής : Ανθολογία από δέκα ποιητές / Κατερίνα Αγγελάκη – Ρουκ κ.α. (2008)
10. Στα κύματα τριών θαλασσών : Μια σύγχρονη Οδύσσεια / Bente Christensen & Klaus-Jόrgen Liedtke (2006), μτφρ. κ’ επιμ. Θέμης Λιβεριάδης
11. Σκιά / Γιώργος Βέλτσος (2004), μτφρ. στα αγγλικά David Connoly
12. Κωνσταντίνος Π. Καβάφης – Ποιήματα (2003), μτφρ. στα ρουμανικά Ελένα Λαζάρ
13. Η αρχαία ελληνική και βυζαντινή γραμματεία στον σύγχρονο κόσμο : Πρακτικά του διεθνούς συνεδρίου της Ρόδου 25-26 Μαΐου 2001 (2002)
14. Bίος και πολιτεία του αββά Συμεών του δια Χριστόν επονομασθέντος Σαλού / Λεόντιος Νεαπόλεως (2001), μτφρ. στα νεοελληνικά κ’ σχόλια Κωνσταντίνος Μηνάς
15. Αχαλίνωτη παρόρμηση / Καμίλα Χάμαρστρομ (2000), μτφρ. από σουηδικά Βασίλης Παπαγεωργίου
16. Νότια θηρία / Πάνος Σταθογιάννης (2000), μτφρ. στα αγγλικά Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ
17. Με σκόνη και στάχτη / Σιγκίτας Παρούλσκις (2000), μτφρ. από λιθουανικά Ντάλια Σταπονκούτε
18. Ιστορίες από τις Γραφές / Θεοφανώ Καλογιάννη (2000), μτφρ. στα βουλγαρικά Ζντράβκα Μιχάιλοβα
19. Νότια θηρία / Πάνος Σταθόγιαννης (2000), μτφρ. στα λιθουανικά Ντάλια Σταπονκούτε
20. Έξι μαύρα διηγήματα / Χρίστο Ζαπριάνοφ (2000), μτφρ. από βουλγαρικά Πάνος Σταθόγιαννης

Περιοδικές Εκδόσεις

Ήλιος (8 τεύχη, ελληνικά – αγγλικά)

Πόλη εκτός ομίχλης

του Νίκου Κύρκου

Από τα Ταμπάκικα, μια συνοικία στα Βόρεια της Λάρισας που πήρε το όνομά της από τους βυρσοδέψες που επεξεργάζονταν τα δέρματα δίπλα στον Πηνειό, όπου και διαμένω, περνάω πρώτα από το λόφο του Φρουρίου που στη μπροστινή του πλευρά υπάρχει το Μπεζεστένι, η πάλαι ποτέ αγορά -με πληθώρα κάποτε καταστημάτων- που σήμερα αναστηλώνεται.
Πλησίον του βρίσκεται ο ναός του πολιούχου της πόλης Αγίου Αχιλλίου. Ο προηγούμενος ναός είχε βομβαρδιστεί από τους Γερμανούς στην Κατοχή. Κατηφορίζοντας προς την πόλη περπατώ μέσα από πεζόδρομους. Οι πεζόδρομοι της Λάρισας ίσως είναι οι μεγαλύτεροι σε μήκος και οι πιο καλοφτιαγμένοι πεζόδρομοι της Ελλάδας.
Προηγουμένως υπάρχει στα δεξιά μου το «Θεσσαλικό Θέατρο». Από τα πρώτα ΔΗΠΕΘΕ που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα με πρωτεργάτες Λαρισαίους επαγγελματίες ηθοποιούς. Στη σκηνή του έχουν ανέβει μερικά από τα σημαντικότερα ελληνικά και ξένα θεατρικά έργα, καθώς και παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας με πασίγνωστους ηθοποιούς, σε σκηνοθεσία κυρίως του Κώστα Τσιάνου, που είναι και ο καλλιτεχνικός διευθυντής του.
Εκτός από το Θ.Θ. υπάρχουν σήμερα στην πόλη και άλλες θεατρικές σκηνές, όπως είναι το θέατρο Τεχνών κ.α. που ανεβάζουν πολύ προσεγμένες παραστάσεις με ντόπιους αλλά και μετακλητούς ηθοποιούς από την Αθήνα.
Στη Λάρισα που υπήρξε πρωτεύουσα της αρχαίας Θεσσαλίας, σώζονται δύο αρχαία θέατρα. Ειδικά το Αʼ αρχαίο θέατρο το οποίο κτίστηκε τον 3ο π.Χ. αιώνα, είναι ένα από τα μεγαλύτερα αρχαία θέατρα της Ελλάδας. Βρίσκεται στο Νότιο τμήμα του λόφου του Φρουρίου και έχει ήδη αποκαλυφθεί το μεγαλύτερο μέρος του. Κάθε φορά και ανάλογα με τις πιστώσεις που διατίθενται αποκαλύπτεται και ένα τμήμα. Ελπίζουμε να ολοκληρωθούν σύντομα οι ανασκαφές προκειμένου να λειτουργήσει και να αποτελέσει πραγματικό καμάρι για τη Λάρισα.
Η πνευματική ζωή είναι ανθηρή. Ζουν και δημιουργούν εδώ σπουδαίοι ποιητές, συγγραφείς, ζωγράφοι που είναι γνωστοί στο πανελλήνιο για την προσφορά τους. Κάθε μέρα, κάθε βράδυ, στις διάφορες αίθουσες (Χατζηγιάννειο Πνευματικό Κέντρο, Δημοτικό Ωδείο, Γαλλικό Ινστιτούτο, Δημοτική Πινακοθήκη) πραγματοποιούνται εκδηλώσεις από παρουσιάσεις νέων βιβλίων, ντόπιων και ξένων συγγραφέων, συναυλίες και αφιερώματα σε ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών. Ειδικότερα η Δημοτική Πινακοθήκη με πρόεδρο το δημοτικό σύμβουλο Μάριο Ξηρομερίτη φιλοξενεί στις αίθουσές της πίνακες μερικών από τους πιο γνωστούς ζωγράφους στον κόσμο.
Η κινηματογραφική Λέσχη λειτουργεί ανελλιπώς χειμώνα-καλοκαίρι. Επίσης εκδίδονται λογοτεχνικά περιοδικά όπως είναι η «Γραφή» του πολιτιστικού οργανισμού Δήμου Λαρισαίων.
Αυτή είναι με πολύ λίγα λόγια η σημερινή Λάρισα στους δρόμους της οποίας περπατούμε, ζούμε μεγαλώνουμε και γερνούμε. Δεν υπάρχει πια ομίχλη όπως παλιά. Ούτε και λασπόδρομοι. Ώστε, όπως έλεγε ένας παλιός δήμαρχός της, ο αείμνηστος Δημ. Χατζηγιάννης, δεν χρειάζεται πια οι γυναίκες, όταν πηγαίνουν στην εκκλησία να χρησιμοποιούν δύο ζευγάρια παπούτσια: Ένα για το δρόμο κι ένα για να εισέρχονται.

Καραγάτσης

Πηγή: Ψύρρας, Θ., Η Λογοτεχνία στη Λάρισα από το 19ο στον 21ο αιώνα, Σχεδίασμα, Λάρισα, 2008

Ο Μ. Καραγάτσης (1908, Αθήνα-1960, Αθήνα) ψευδώνυμο του Δημήτριου Ροδόπουλου. Ο πατέρας του ήταν δικηγόρος και πολιτικός, με καταγωγή από την Πελοπόννησο, αλλά εγκατεστημένος στη Λάρισα. Η μητέρα του Ανθή Μουλούλη καταγόταν από τον Τύρναβο. Ο συγγραφέας ήταν το πέμπτο και τελευταίο παιδί της οικογένειας. Το 1930 πήρε πτυχίο από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών όπου είχε συμφοιτητές τους Οδ. Ελύτη, Αγγ. Τερζάκη και Γ. Θεοτοκά.
Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1927 με το διήγημα «Η κυρία Νίτσα». Ήταν αυτοβιογραφικό διήγημα εμπνευσμένο από τον παιδικό του έρωτα για μια εικοσάχρονη δασκάλα του στο δημοτικό σχολείο στη Λάρισα. Έως το1933 ασχολείται μόνο με το διήγημα. Το πρώτο του μυθιστόρημα ήταν «Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν», το 1933, με το οποίο εγκαινιάζεται η περίοδος της ωριμότητάς του. Το μυθιστόρημα αυτό είναι το πλέον «λαρισινό». Αναφέρεται στη ζωή του Ρώσου στρατιωτικού Βασίλι Νταβίντωφ, ο οποίος μετά την Ρωσική Επανάσταση βρέθηκε στη Λάρισα και εργαζόταν στη Γεωργική Σχολή.
Ο  Καραγάτσης διατηρεί τη θέση του ως ένας από τους αγαπημένους συγγραφείς και για τις σύγχρονες γενιές των αναγνωστών που εκτιμούν την αφηγηματική του τόλμη, την ανατρεπτική του διάθεση, την αντικομφορμιστική ηθική του και συνάμα τον συναισθηματισμό των έργων του. Ο Καραγάτσης ακόμα και όταν είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα, επέστρεφε συχνά στη Λάρισα όπου ζούσε η αδερφή του (μάλιστα είχε διατηρήσει ένα κύκλο ανθρώπων που αγαπούσε και έκανε παρέα: το φωτογράφο Τάκη Τλούπα, το γλύπτη Φιλόλαο (Τλούπα), το δικηγόρο Ζαρίμπα κ.α.).

Landport

από τον Γιάννη Πλιώτα

Το Landport είναι μία περιοχή κοντά στο κέντρο του νησιού Portsea και αποτελεί μέρος του Portsmouth της Αγγλίας. Όπως μαντεύετε και από τις ονομασίες, το Portsmouth είναι ένα χαρακτηριστικό βρετανικό λιμάνι (port), το οποίο θα τραβούσε την προσοχή μας μόνο για τους τόνους, τους σολωμούς και τα αεροπλανοφόρα του, αν δεν τύχαινε να γεννηθεί εκεί ένας από τους διασημότερους λογοτέχνες όλων των εποχών.
Το Landport περιλαμβάνει σήμερα την κύρια αγορά του Portsmouth, αν και πριν από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο στη συνοικία κατοικούσαν και πολλές οικογένειες ναυτικών ή εργατών των ναυπηγίων. Όπως πολλές άλλες περιοχές της Αγγλίας, το Landport υπέστη σοβαρές καταστροφές κατά τη διάρκεια των γερμανικών βομβαρδισμών, με αποτέλεσμα οι περισσότερες κατοικίες να εγκαταλειφθούν. Και σε αυτές τις λίγες γραμμές θα μπορούσε να συνοψιστεί ολόκληρη η ιστορία του φτωχού και ταπεινού Landport.
Όπως όμως προανέφερα, το Landport δεν θα μείνει στην ιστορία για το λιμάνι, τον στρατηγικής σημασίας ναύσταθμο ή για την αγορά του, αλλά γιατί εκεί γεννήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου του 1812 ο Κάρολος Ντίκενς, ένας συγγραφέας που έγινε πασίγνωστος στον καιρό του και εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στους μεγάλους κλασικούς. Τα παιδικά χρόνια του Ντίκενς παρότι ξεκίνησαν με τους καλύτερους οιωνούς, σύντομα μετατράπηκαν σε εφιάλτη. Ο πατέρας του φυλακίστηκε για χρέη που είχε δημιουργήσει ο σπάταλος τρόπος ζωής του και η περιουσία της οικογένειας δημεύτηκε. Ο παρατηρητικός αναγνώστης θα σημειώσει πολλές ομοιότητες με τον «Δαβίδ Κόπερφιλντ», το έργο που θεωρείται ότι περιέχει τα περισσότερα αυτοβιογραφικά στοιχεία για τον Ντίκενς.
Όμως πέρα από τα δυσάρεστα, ο Ντίκενς και τα έργα του έχουν συνδεθεί και με το «πνεύμα των Χριστουγέννων». Αν αυτές τις γιορτινές μέρες ο δρόμος σας πάει από τα μέρη του Ντίκενς, μην ξεχάσετε να επισκεφθείτε το πατρικό του σπίτι, το οποίο έχει μετατραπεί σε μουσείο. Αν δεν είστε τόσο τυχεροί, διαβάστε μερικές από τις χριστουγεννιάτικες ιστορίες που προτείνει ο Γιώργος Χατζηκυριάκος και μεταφερθείτε στη βικτοριανή περίοδο που όσο σκοτεινή είναι, άλλο τόσο εξάπτει τη φαντασία.

*Πηγή:
αγγλική wikipedia

charles dickens

από τον Γιώργο Χατζηκυριάκο

Ο Μάγος των Χριστουγέννων

Για όσους αποζητούν να συμβαδίσουν με το πνεύμα των ημερών διαβάζοντας κάτι αγνό και αθώο, μια φανταστική ιστορία που εκτός από διασκέδαση στο τέλος της θα μεταδώσει ένα μήνυμα χαράς και συγκίνησης χτυπώντας κατευθείαν στην καρδιά του αναγνώστη, υπάρχουν πέντε αθάνατες ιστορίες ενός μάγου που για χρόνια τώρα σκορπά τη μαγεία των Χριστουγέννων μέσα από τα βιβλία του. Ο λόγος για τις χριστουγεννιάτικες ιστορίες του Κάρολου Ντίκενς, ενός αξέχαστου συγγραφέα που δεν δίστασε να προσφέρει λίγο από το ταλέντο και τη φαντασία του στο αληθινό μήνυμα των Χριστουγέννων. Και μιας που οι μέρες αυτές είναι εδώ, μέρες ανάμνησης και νοσταλγίας, εμείς ας θυμηθούμε έναν από τους πατέρες της φανταστικής λογοτεχνίας και ας ζήσουμε τη μαγεία των Χριστουγέννων μέσα από τα παραμύθια του.

Ένα φτωχό παιδί με πλούσια συναισθήματα και άπληστη φαντασία

Ποιος είναι Κάρολος Ντίκενς;  Σίγουρα θα έχετε ακούσει πράγματα για εκείνον και όλο και κάποιο από τα έργα του θα έχετε στη βιβλιοθήκη σας. Είναι περισσότερο γνωστός για τις ιστορίες του Όλιβερ Τουίστ, Ντέιβιντ Κόπερφιλντ, Νίκολας Νίκελμπι και τις Μεγάλες Προσδοκίες, καθώς και τον τσιγκούνη Εμπενίζερ Σκρουτζ από το Μια Χριστουγεννιάτικη Ιστορία. Τα έργα του είναι πολλά και διαχρονικά και αρκετά από αυτά έχουν μεταφερθεί στον κινηματογράφο. Η αντοχή τους στο χρόνο φανερώνει την αξία του Ντίκενς τόσο ως συγγραφέα όσο και ως άνθρωπο.
Γεννήθηκε περίπου δύο αιώνες πριν, το Φεβρουάριο του 1812, στο Λάντπορτ της Αγγλίας. Χάρη στα χρέη του πατέρα του, τα παιδικά του χρόνια πέρασαν μέσα από τη φτώχια, ένα κοινωνικό φαινόμενο της εποχής το οποίο σφυρηλάτησε την αγνή καρδιά και τη μυθοπλαστική ικανότητα του νεαρού Ντίκενς. Στα δεκαπέντε του αναγκάστηκε να διακόψει το σχολείο για να συντηρήσει την οικογένεια του και στα δεκαεφτά ξεκίνησε την καριέρα του ως δημοσιογράφος. Μέχρι τα τριάντα είχε γίνει ένας από τους πιο δημοφιλής και πολυδιαβασμένους συγγραφείς της Βικτοριανής Εποχής. Διακρίθηκε για τη γλαφυρή γραφή του, το γοτθικό ρομαντισμό, τους εξιδανικευμένους χαρακτήρες και τους  αξιομνημόνευτους ήρωες του, την εναρμόνιση του ρεαλιστικού με το φανταστικό, τα happy ends των ιστοριών του, καθώς και για την ευαισθησία, τον ανθρωπισμό, την υπεράσπιση των φτωχών και την αγάπη προς τα παιδιά και τα Χριστούγεννα. Έφυγε από τη ζωή τον Ιούνιο του 1870, έπειτα από σύντομη αρρώστια. Στον τάφο του αναγράφεται το εξής:
«Αγαπούσε τους φτωχούς, τους ταλαιπωρημένους και τους αδύναμους. Και με το θάνατο του, ένας από τους καλύτερους συγγραφείς της Αγγλίας, χάθηκε από τον κόσμο.»
Ο Κάρολος Ντίκενς υπήρξε πατέρας δέκα παιδιών και τριάντα βιβλίων, πέντε από τα οποία αποτελούν τις χριστουγεννιάτικες ιστορίες του.

Ο Τσάρλι και τα Χριστούγεννα

Ξωτικά και νεράιδες, φαντάσματα που δικάζουν και πνεύματα που υπενθυμίζουν, μαζί με ανθρώπους που περνούν μέσα από μια ψυχική κόλαση ώσπου να βρουν τον παράδεισο τους, είναι η συνταγή του Ντίκενς στις πέντε ιστορίες του με θέμα τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά.

A Christmas Carol (Μια Χριστουγεννιάτικη Ιστορία).

Είναι η πιο γνωστή από τις πέντε ιστορίες, με τη μαγεία της φαντασίας και το μυστήριο του υπερφυσικού να την κάνουν να ξεχωρίζει. Μιλά για τον Εμπενίζερ Σκρουτζ, έναν άνθρωπο που μισεί τα Χριστούγεννα και κάθε είδος χαράς, ενώ το μόνο που τον νοιάζει είναι τα πολύτιμα λεφτά του.

The Chimes (Οι Καμπάνες)

Η δεύτερη ιστορία του Ντίκενς, αυτή τη φορά όχι για τα Χριστούγεννα αλλά για την Πρωτοχρονιά. Ο Τρότι (ή Τόμπι, όπως τον αποκαλούν), είναι ένας φτωχός γεράκος καλοθελητής που εκτελεί καθήκοντα αγγελιοφόρου.

The Cricket on the Hearth  (Ο Γρύλος στο Τζάκι)

Η τρίτη χριστουγεννιάτικη ιστορία του Ντίκενς, την οποία έγραψε σε λιγότερο από δύο μήνες. Ένα ακόμη παραμύθι όπου το θαύμα των Χριστουγέννων διώχνει τη δυστυχία και τις κακές σκέψεις.

The Battle of Life (Μάχη για τη Ζωή)

Η τέταρτη ιστορία από τις χριστουγεννιάτικες. Είναι η λιγότερο γνωστή από τις πέντε καθώς επίσης η παρέμβαση του υπερφυσικού απουσιάζει παντελώς. Το μήνυμα δεν είναι ξεκάθαρο ενώ είναι αναμφίβολο για το αν υπάρχει ευχάριστο τέλος.

The Haunted Man (Το Φάντασμα)

Η τελευταία χριστουγεννιάτικη ιστορία του Ντίκενς, που γράφτηκε το 1848. Τα φαντάσματα και οι δύστυχοι θνητοί επιστρέφουν για να μεταδώσουν ένα σοφό και ξεχωριστό μήνυμα.

από τον Γιάννη Πλιώτα

Σήμερα το αφιέρωμα σε μία πόλη της περιφέρειας, ταξιδεύει λίγο μακριά. Στη χώρα έχω πάει, αλλά για τη συγκεκριμένη πόλη θα βάλω τη φαντασία μου να δουλέψει – όπως θα διαπιστώσετε το επιτάσσει το ίδιο το θέμα. Η Νάντη βρίσκεται στη Δυτική Γαλλία, στη συμβολή των ποταμών Ερντρ και Λίγηρα και έχει πληθυσμό περίπου όσο και η Πάτρα. Συχνά αναφέρεται ως η Βενετία της Δύσης λόγω της θέσης της στο δέλτα του Λίγηρα, υποθέτω σύμφωνα με την ίδια λογική που τα Γιάννενα αναφέρονται ως το Λονδίνο της Ηπείρου.
Κατά το 18ο αιώνα, πριν την κατάργηση της δουλειάς, η εύρωστη οικονομικά Νάντη ήταν η πρωτεύουσα του δουλεμπορίου στη Γαλλία. Στη Γαλλική Επανάσταση η επαρχία ξεκίνησε έναν ανοιχτό εμφύλιο πόλεμο ενάντια στο νέο πολίτευμα με αποτέλεσμα να πραγματοποιηθούν μαζικές εκτελέσεις αντικαθεστωτικών, διά πνιγμού στον Λίγηρα. Το 19ο αιώνα, η Νάντη έγινε βιομηχανική πόλη, οι πρώτοι σιδηρόδρομοι κατασκευάστηκαν το 1851 και ακολούθησε η ίδρυση πολλών βιομηχανιών. Κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο η πόλη υπέστη μεγάλες καταστροφές προτού απελευθερωθεί το 1944 από τους Αμερικανούς την επόμενη χρονιά.
Σήμερα η Νάντη αποτελεί σημαντικό βιομηχανικό κέντρο με ναυπηγεία και εργοστάσια σαπωνοποιίας, κλωστοϋφαντουργίας, μεταλλουργίας και επίπλων. Το 2003 η εφημερίδα «L’Express» ψήφισε τη Νάντη ως την πιο πράσινη πόλη της Γαλλίας, ενώ το 2004 το περιοδικό Time την ανέφερε ως την πιο κατοικήσιμη πόλη στην Ευρώπη.
Τα σημαντικότερα αξιοθέατα της πόλης είναι τα ερείπια των παλαιών πύργων των Δουκών της Βρετάνης, ο ναός του Αγίου Ιακώβου, ο ναός των Αγίων Πέτρου και Παύλου και το μουσείο Καλών Τεχνών. Η πόλη, όμως έμεινε στην ιστορία της λογοτεχνίας για έναν άλλο σημαντικό λόγο. Εκεί γεννήθηκε ίσως ο σπουδαιότερος οραματιστής στην ιστορία της επιστημονικής φαντασίας.

*Πηγές: Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου και ελληνική wikipedia

Ο Ιούλιος Βερν είναι η απάντηση σε πολλές ερωτήσεις που θα μπορούσαν να μου θέσουν. Ποια βιβλία με μύησαν στη λογοτεχνία; Ποιανού συγγραφέα τα περισσότερα βιβλία έχω στη βιβλιοθήκη μου; Ποια βιβλία έχω διαβάσει πολλές φορές το καθένα; Ποια βιβλία έχουν ασκήσει μεγαλύτερη επιρροή στη γραφή μου; Με ποια βιβλία ονειρεύτηκα τα μακρινότερα ταξίδια; Η απάντηση σε όλα τα παραπάνω είναι κοινή.
Ο Ιούλιος Βερν (Jules Verne) ήταν Γάλλος συγγραφέας, που γεννήθηκε το 1828 στη Νάντη. Ήταν ένας από τους πρωτοπόρους των μυθιστορημάτων επιστημονικής φαντασίας, ενώ ο ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του συγγραφέα «επιστημονικών εκπαιδευτικών μυθιστορημάτων».
Γεννιέται σε συνοικία εφοπλιστών και είναι το μεγαλύτερο από τα πέντε παιδιά μίας πλούσιας οικογένειας. Ο Βερν τελειώνει το γυμνάσιο και σπουδάζει νομικά ώστε ν’ αναλάβει αργότερα το δικηγορικό γραφείο τού πατέρα του. Ξεκινάει να γράφει ως φοιτητής στο Παρίσι και μετά το τέλος των σπουδών του παραμένει στην πρωτεύουσα για να δοκιμάσει την τύχη του ως θεατρικός συγγραφέας.
Το 1851 δημοσιεύονται στο λογοτεχνικό περιοδικό «Le Musee des familles» οι πρώτες του μικρές ιστορίες και τέσσερα χρόνια αργότερα το πρώτο του μυθιστόρημα το «Un hivernage dans les glaces» (Ένας Χειμώνας στους πάγους).
Ο ντροπαλός Ιούλιος θα παντρευτεί το 1857 την Ονορίν Μορέλ, μια χήρα με δυο κόρες. Το 1859 ταξιδεύει στη Σκωτία και στη Σκανδιναβία και επιστρέφει στο σπίτι του πέντε μέρες μετά την γέννηση του γιού του. Έκτοτε παραπονιέται ότι το κλάμα του παιδιού του αποσπά την συγκέντρωσή του από τη συγγραφή μιας ιστορίας για ένα αερόστατο.
Το 1862 θα γνωρίσει τον εκδότη Πιερ-Ζυλ Ετζέλ ο οποίος αγοράζει το «Cinq semaines en ballon» (Πέντε εβδομάδες με αερόστατο) και συμφωνεί μαζί του για μιας σειρά μυθιστορημάτων του ίδιου είδους. Με αυτό το βιβλίο ο Βερν γίνεται γνωστός στη Γαλλία και στο εξωτερικό και τα επόμενα χρόνια γράφει πολλά μυθιστορήματα με θέματα γύρω από φανταστικά ταξίδια και περιπέτειες.
Τα πιο διάσημα έργα του είναι το «Ταξίδι στο κέντρο τής γης», το «Από τη Γη στη Σελήνη» (με δύο συνέχειες), το «20.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα», «Ο γύρος τού κόσμου σε 80 ημέρες» (ίσως το πιο γνωστό) και ο «Μιχαήλ Στρογκώφ».
Ακόμα και σε μεγάλη ηλικία ο Βερν συνεχίζει να γράφει ακατάπαυστα, μέχρι να πεθάνει το 1905 στην Αμιένη. Βιβλία του συνέχισαν να δημοσιεύονται και μετά το θάνατό του, σε επιμέλεια του γιου του (χαρακτηριστικά αναφέρω τον «Φάρο στην άκρη του κόσμου»). Αν θέλετε κι εσείς να επισκεφθείτε τη γενέτειρα του μεγάλου συγγραφέα, αλλά δεν έχετε τη δυνατότητα, μην απογοητεύεστε. Προσδεθείτε γερά και εκτοξευτείτε ως εκεί με τη σκέψη σας.

*Πηγές: γερμανική και ελληνική wikipedia

από τον Αντρέα Τσιλίρα (υπεύθυνο εκδόσεων Το Δόντι)

Η Πάτρα είναι μια πόλη που αγαπά τους μύθους. Συγκρίνει το καρναβάλι της με αυτό της Βενετίας (ενώ βαθιά μέσα της ξέρει ότι έχει γερές λαϊκές ρίζες), θέλει να ακούει ότι είναι πύλη προς τη Δύση (γνωρίζει όμως ότι από την Ανατολή και τους πρόσφυγες πήρε την πιο πρόσφατη ανάσα της ιστορίας της), χαίρεται να λέει ότι είναι παραθαλάσσια (κι ας ανέχεται τόσα χρόνια τα κάγκελα του λιμανιού που τη χωρίζουν αναίτια από τη θάλασσα), καμαρώνει για την αστική τάξη του 19ου αιώνα (χωρίς ποτέ να ξεχνά ότι σήμερα έχει εξαφανιστεί)…

Οι μύθοι κάθε πόλης, οι αλήθειες της, τα τραγούδια και τα έργα των ανθρώπων της, παίρνουν άλλη διάσταση μέσα από τις σελίδες των βιβλίων που αναφέρονται σε αυτή. Η Πάτρα ευτύχησε να αποκτήσει μερικά εξαιρετικά βιβλία αναφοράς, κομμάτια ενός μοναδικού παζλ. Η σταχυολόγηση, προφανώς υποκειμενική:
• Το γυρί (Του Κ. Πολίτη, Α. Καραβίας χ.χ.) Οι κοινωνικοί προβληματισμοί του Κοσμά Πολίτη με φόντο την Πάτρα που γνώρισε το 1930.
• Σάββατα δίχως μύθο (Του Κ. Λογαρά, Ρόπτρον 1990). Ένα γοητευτικό αφήγημα γεμάτο αγάπη για την Πάτρα.
• Η πολιτική ιστορία της Πάτρας (Του Β. Λάζαρη, Αχαϊκές Εκδόσεις 1990). Η σχέση της πόλης με την πολιτική φτάνει ως τον Ανδρέα Ρηγόπουλο και τους αναρχικούς.
• Πριμαρόλια (Της Αθ. Κακούρη, Βιβλιοπωλείον της Εστίας 1998). Ο πιο γοητευτικός συνδυασμός ιστορίας και λογοτεχνίας για την Πάτρα.
• Το λιμάνι της σταφίδας (Του Χρ. Μούλια, Περί Τεχνών 2000). Ό,τι αποδεικνύει ότι κάποτε η πόλη μεγαλούργησε χάρη στο λιμάνι της.
• Η Πάτρα στις αρχές του 20ού αιώνα μέσα από γυάλινες φωτογραφικές πλάκες (Των Π. Φωτίου – Ξ. Παπαευθυμίου, Typorama 2001). Μικρές και μεγάλες στιγμές της Πάτρας πριν έναν αιώνα.
• Θεατρική ζωή, κίνηση και δραστηριότητα στην Πάτρα από το 1828 έως το 1900 (Της Ευ. Στιβανάκη, Περί Τεχνών 2001). Η στενή σχέση της πόλης με το θέατρο στην περίοδο της ακμής της.
• Πάτρα 1900 (Του Αλ. Μαρασλή, Α.Α. Λιβάνης 2003 – επανέκδοση). Η Πάτρα της μπελ επόκ και των πρώτων καρτ ποστάλ.
• Δήμαρχοι Πατρέων 1833 – 2006 (Του Π. Ψωμά, ΤΟ ΔΟΝΤΙ 2006). Η μακριά ιστορία της τοπικής αυτοδιοίκησης στην πόλη.
• Ιστορικό Λεύκωμα Αχαϊκής Βιομηχανίας 1825-1975 (Του Ν. Σαραφόπουλου, Επιστημονικό Πάρκο Πατρών 2008). Η πηγή ζωής της πόλης, η βιομηχανία της, ανήκει για πάντα στην ιστορία.
• Μουσαφεράτ (Του Β. Λαδά, Futura 2008). H παρουσία των μεταναστών στην Πάτρα σε ένα βιβλίο  – ρεπορτάζ των πρόσφατων γεγονότων.
• Το πτερόν εις τον πίλον (Της Γ. Καϊκα – Μαντανίκα, Γιάννης Πικραμένος 2009). Οι «καλές» οικογένειες που άφησαν τα ίχνη τους στην πόλη την περίοδο 1880 – 1920.

Αν κάνετε μια βόλτα στην Πάτρα, κλείστε τα μάτια σε όσα μεγαλο-μικρο-αστικά σας ενοχλήσουν, περπατήστε ανάμεσα στα έργα του Ερνέστου Τσίλλερ, στα προσφυγικά και στα στενά της παλιάς πόλης και στο τέλος ανοίξτε στα βιβλιοπωλεία ένα διάλογο με τους λογοτέχνες της. Είναι αριθμητικά πολλοί για την ανταπόκριση που τους δείχνουν οι Πατρινοί. Είναι όμως πολλά και τα διαμάντια που κρύβονται στα έργα τους…

Γιάννης Μουρτζόπουλος
Το Ποτάμι
Μελοποιημένη Ποίηση Χρίστου Λάσκαρη
Low Impedance Records, 2009

Η Πάτρα αυτή τη στιγμή, κατά τη γνώμη μου, θα έπρεπε να φημίζεται για τη μουσική και τους ποιητές της. Με προεξάρχοντα τον πρόσφατα εκλιπόντα Χρίστο Λάσκαρη, ανάμεσα στους ποιητές και με αμέτρητα ονόματα μουσικών που δεν μπορείς πλέον να ξεχωρίσεις ποιος είναι καλύτερος ή ποιος μπορεί να εξελιχθεί περισσότερο από τον άλλο.
Σε ένα πάντρεμα των δυο τεχνών, με την πειραματική οπτική του καθηγητή Γιάννη Μουρτζόπουλου, το βλέμμα στο μέλλον της δισκογραφικής Low Impedance Records, αλλά και την παρακαταθήκη που άφησε ο μεγάλος αυτός ποιητής, το αποτέλεσμα είναι τουλάχιστον συγκινητικό. Ακούστε τον Χρίστο Λάσκαρη, ηχογραφημένο, να απαγγέλει ποιήματά του και πίσω τους να χτίζονται μουσικές γέφυρες για να φέρουν σε επαφή εμάς με το σήμερα και το χθες.
Μια εξαιρετική δουλειά που οι λάτρεις τόσο της ποίησης, όσο και της πειραματικής μουσικής, πρέπει να ακούσουν.

Νεκτάριος Λαμπρόπουλος

από τον πανεπιστημιακό Παναγιώτη Νούτσο

Πώς ζεις στον τόπο σου

Ποια είναι η αφετηρία μας; Mα προφανώς το σπίτι μας όπου ο “καθ’ ημέραν βίος” μας επιτρέπει να αναζητούμε τους δρόμους που οδηγούν τελικά σ’ αυτό. Με αυτονόητο λοιπόν το νόστο ένας δίωρος περίπατος θα μπορούσε να συνυπολογίζει μια διαδοχική σειρά οδοδεικτών – αν βέβαια στέκονται προς την ορθή τους κατεύθυνση. Σε κάθε περίπτωση είναι ένα δρομολόγιο στη μέση ή στην πλάτη της αγοράς, επαναλαμβάνοντας τον Σωκράτη: “τα μέν ουν χωρία καί τα δένδρα ουδέν μ’ εθέλει διδάσκειν, οι δ’ εν τω άστει άνθρωποι”. Yep! Δύο βήματα από την κεντρική πλατεία, όπου καμιά από τις ανακοινώσεις της – ιδίως οι γραπτές – δεν διατυπώνονται σε “γλώσσα αθώα”. Οι γνωστοί και τα φανάρια, το Ρολόι και τα άζυμα κουλούρια συνήθως μας σταματούν. Μια παράκαμψη, φευγαλέα, στο πάρκο για να “μετρήσουμε” τα παράνομα σταθμευμένα αυτοκίνητα. Μπροστά από τη Μητρόπολη αποκόπτουμε ένα στέλεχος από την ανθισμένη κουτσουπιά, συνεχίζουμε μέσα από τα στενά σοκάκια ως την Ιχθυόσκαλα, όπου ο Φίλιππας με τη συνδρομή του Κατσάρη έθεσε ανεξίτηλα τη σφραγίδα του.
Κοντοστεκόμαστε στο παιγνίδισμα και τις “αναπαραστατικές ιδιότητες” της Παμβώτιδας και βέβαια στο γλυπτό του Θόδωρου με το άγνωστο ζευγάρι που κάθε φορά μας κάνει κι ένα διαφορετικό νεύμα. Η “Κυρά-Φροσύνη” σπάνια διακόπτει το μικρόκοσμο της δυαδικής συμπόρευσης, στην οποία συνεισφέρει και το γαλήνιο βλέμμα του Μαβίλη και τα περικείμενα παγκάκια. Οι ψαροταβέρνες μας θυμίζουν το νόμο της βαρύτητας, ακόμη κι όταν ταΐζουμε τα γλαροπούλια. Η επιστροφή γίνεται μέσω της πολύβουης σειράς των μπαρ του Μώλου που κάποτε μας επιδαψιλεύουν με μια ζεστή σοκολάτα. Η αναδομημένη ανηφοριά της οδού Αβέρωφ κερδίζει την επιδοκιμασία μας, με αντιληπτή πια την κούραση. Συνολικά, τα τέσσερα περίπου χιλιόμετρα αυτά μας ωθούν να συγκατανεύουμε πως “κατοικώ” σημαίνει ότι “ζω ικανοποιημένος σε κάποιον τόπο” και όχι βρίσκω στέγη.
Στο κέντρο μιας άλλης αφήγησης, δηλαδή μιας «ιστο­ρίας εκ των κάτω», βρίσκονται πια ο Σάββας από τα μποστάνια και ο Πή­λιος ο Τσίχλας που περπατούσε μόνος του στην οδό Αγγέλων Αυτοκρατόρων, έχο­ντας κάποτε ακούσει ότι οι άγγελοι είναι τα «μόνα πλάσματα που δεν έχουν φύ­λο», σύμφωνα με τη γραφή του Στέφανου Σταμάτη και του Νίκου Χου­λια­ρά. Και όλα τούτα στα «γυάλινα» Γιάννινα, όπου ο Μιχάλης Γκανάς αντικρίζει τη λίμνη ως «κόρην οφθαλμού» κι ακούει τα «μπακίρια να βελάζουν».
H θεωρητική – ερμηνευτική και μεθοδολογική – μήτρα αυτών των προσπελάσεων είναι η ιδέα της «τοπικότητας». Ως «τοπικότητα» ορίζεται η πλούσια σε καθορισμούς και σχέ­σεις ολό­τητα μικρής πληθυσμιακής κλίμακας. Δεν πρόκειται για την απο­μό­νω­ση του «το­πι­κού», με το πρίσμα ενός αυτάρεσκου τοπικισμού και μιας ρηχής επαρ­χιώτικης διάθεσης, αλ­λά για την προσεχτική  επακρίβωση τόσο του «στε­νού» όσο και του «ευρέος» ορί­ζο­ντα που καθιστά εφικτή την ανάδυση της «με­ρι­­κότητας». Όπως έλεγε ο Ρίτσος, «κι ήταν το παραθύρι μας η θύρα του κό­σμου».

ΕΥΠΩΛΗΤΑ ΣΤΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ
16-21 Νοεμβρίου 2009

1. Το χαμένο σύμβολο – Dan Brown (Λιβάνης)
2. Ίμια – Έλλις / Ιγνατίου (Λιβάνης)
3. Τα γενέθλια των Αστερίξ και Οβελίξ (Μαμούθ)
4. Χαραυγή: το έπος του λυκόφωτος – Stephenie Meyer (Πλατύπους)
5. Επαφή – Μίλτος Γήτας (Σόκολη – Κουλεδάκη)
6. Ο λύκος της στέπας – Έρμαν Έσσε (Καστανιώτης)
7. Τα μυστικά του αποτελεσματικού γονέα – Thomas Gordon (Ερευνητές)
8. Είμαστε αυτό που σκεφτόμαστε – Barbara Berger (Καστανιώτης)
9. Με τις πόρτες ανοιχτές – Ίαν Ράνκιν (Μεταίχμιο)
10. Το χρονικό μιας μοιχείας – Μάρω Βαμβουνάκη (Ψυχογιός)
11. Στα σύνορα της θλίψης – Μίλτος Γήτας (Σόκολη – Κουλεδάκη)
12. Μελωδική πρωτοχρονιά – Φίλιππος Μανδηλαράς (Πατάκη)
13. Ο μικρός πρίγκιπας – Αντουάν Ντε Σαιντ Εξυπερύ (Πατάκης)
14. Η ζωή μετά – Αρκάς (Γράμματα)
15. Τα ογδόντα οχτώ ντολμαδάκια – Ευγένιος Τριβιζάς (Καλέντη)

Η λίστα των ευπωλήτων συντάχθηκε με στοιχεία πωλήσεων από τα βιβλιοπωλεία: Public Ιωαννίνων, Ελευθερουδάκης Ιωαννίνων και Αναγνώστης.

από τη συγγραφέα Μαρούλα Κλιάφα

Είναι οι  Τρικαλινοί βιβλιόφιλοι; Στην ερώτηση αυτή θα δίσταζα πολύ να απαντήσω «ναι». Μολονότι στην πόλη υπάρχουν πολλά ενημερωμένα βιβλιοπωλεία, λειτουργούν δύο βιβλιοθήκες -από το 1959 η Δημοτική και από το 2002 η βιβλιοθήκη του Οργανισμού παιδικών και εφηβικών βιβλιοθηκών-  ενώ εδώ και χρόνια στη ΧΕΝ υπάρχει μια μικρή ομάδα βιβλίου και πρόσφατα οργανώθηκε και Λέσχη Αναγνωστών, πιστεύω πως η ανάγνωση βιβλίων δεν είναι μέσα στις πρώτες προτεραιότητες των  συμπατριωτών μου τρικαλινών. Όχι δεν είμαστε βιβλιοφάγοι. Και να σκεφθεί κανείς πως τα δυο πρώτα βιβλιοπωλεία ιδρύθηκαν στα Τρίκαλα το 1883, δηλαδή δυο μόλις χρόνια μετά την απελευθέρωσή τους από τον τουρκικό ζυγό. Δυο βιβλιοπωλεία λοιπόν σε μια πόλη με 11.281 κατοίκους, από τους οποίους ένα μικρό ποσοστό ήταν εγγράμματοι, ενώ ο υπόλοιπος πληθυσμός και ιδιαίτερα ο αγροτικός ήταν αναλφάβητος.
Με τον ερχομό του 20ου αιώνα το μορφωτικό επίπεδο αρχίζει να βελτιώνεται. Μάλιστα στις δεκαετίες 1920 και 1930 θα πρέπει να υπήρχε κάποια κίνηση γύρω από το βιβλίο, αφού οι δυο τοπικές εφημερίδες δημοσίευαν  συχνά καταλόγους με τις νέες εκδόσεις βιβλίων.
Σε δημοσιογραφική έρευνα που έγινε σε έξι τρικαλινά βιβλιοπωλεία το καλοκαίρι του 1950, οι βιβλιοπώλες δηλώνουν ότι «από τα καλά μυθιστορήματα αγοράζονται λίγα, κάτι περισσότερο οι παιδικές εκδόσεις και ελάχιστος αριθμός από ιστορικά βιβλία». Σύμφωνα πάντα με την έρευνα οι νεαροί της εποχής αρέσκονται να διαβάζουν φυλλάδια αστυνομικά και οι λαϊκές τάξεις θέλγονται από τα κωμειδύλλια του Περεσιάδη, τα κατορθώματα του Καραγκιόζη και την ερωτική επιστολογραφία. Από τα περιοδικά της εποχής ο «Θησαυρός» και το «Ρομάντζο»κρατούσαν τα πρωτεία ενώ η «Νέα Εστία» και η «Ελληνική Δημιουργία» παρουσίαζαν ελάχιστη κίνηση (εφ. «Αναγέννησις» 18-6-1950).
Η εκδοτική έξαρση που παρουσιάστηκε μετά τη μεταπολίτευση δεν άφησε αδιάφορους τους τρικαλινούς. Την εποχή εκείνη διαβάστηκαν πολλά βιβλία, έγιναν συζητήσεις, ανταλλάχτηκαν απόψεις. Υπήρξε μια ανάταση, μια αισιοδοξία. Αλλά και στην  παιδική και εφηβική λογοτεχνία υπήρξε μια αναγέννηση. Νέοι και καλοί συγγραφείς, καινούργια θεματολογία… Παιδιά και έφηβοι, με την παρότρυνση γονιών και εκπαιδευτικών, ανακάλυψαν τη χαρά της ανάγνωσης.
Αυτή η πολιτιστική άνοιξη κράτησε περίπου ως το 1990. Και μετά… Μετά οι ενήλικες ανακάλυψαν τις βιντεοκασέτες και οι γονείς άρχισαν να στέλνουν τα παιδιά τους στα φροντιστήρια. Φροντιστήριο για τα σχολικά μαθήματα, για τις ξένες γλώσσες, μαθήματα μπαλέτου, μουσικής, υπολογιστή αλλά και καράτε. Αποτέλεσμα; Παιδιά καταπονημένα. Έφηβοι που περνούν την λίγη ελεύθερη ώρα τους παίζοντας βιντεοπαιχνίδια. Και τα βιβλία; Τα βιβλία στα ράφια περιμένουν υπομονετικά τους αναγνώστες. Στη Δημοτική βιβλιοθήκη 52410 τόμοι, στην Παιδική και Εφηβική βιβλιοθήκη 6.000 βιβλία λογοτεχνίας, γνώσης, τέχνης… Είμαστε 70.000 κάτοικοι. Επίσημες στατιστικές δεν υπάρχουν. Όμως πολύ φοβάμαι πως στα Τρίκαλα το ποσοστό των συστηματικών αναγνωστών είναι μονοψήφιο.
Πώς ο τρικαλινός αναγνώστης επιλέγει τα βιβλία που διαβάζει; Σε μια πρόχειρη έρευνα που έκανα, διαπίστωσα  πως η κριτική  στον τύπο και στα  λογοτεχνικά έντυπα ελάχιστα τον επηρεάζει. Τα βιβλία που διαβάζονται -κυρίως από γυναίκες- είναι αυτά που για κάποιο λόγο -όχι πάντως ποιότητας- κάνουν ντόρο, ή διαφημίζονται από την τηλεόραση. Άλλωστε μερικά από αυτά τα βιβλία, τα οποία σε άλλους καιρούς ανήκαν στην παραλογοτεχνία, φιγουράρουν τώρα στα ευπώλητα και φυσικά βρίσκονται στις προθήκες  και στους πάγκους των βιβλιοπωλείων. Τι να κάνουν οι βιβλιοπώλες, πώς αλλιώς θα επιβιώσουν οι άνθρωποι;
Σήμερα η συνταγή για ένα «πετυχημένο» βιβλίο είναι η εξής: μια δόση έρωτα, δυο δόσεις μοιχεία, ένας φόνος, μπόλικη δράση, λίγη κατασκοπεία και ένας «πιασιάρικος» τίτλος.